از مهاباد تا تكاب با ما همسفر شوید

بهار خنده زد و ارغوان شکفت. کوه ها و دامنه ها سرسبز و چشمه ها جاری شدند و فصل گشت و گذار در طبیعت ناب فرا رسیده و ایران با مناطق زیبای طبیعی و تمدن های تاریخی، جذابیت هایش را به رخ می کشد. شمال غرب ایران به دلیل کوه های بلند و چشمه های فراوان یکی از بهترین مقاصد سفری در نیمه نخست سال، خاصه در بهار به حساب می آید و همین غنای طبیعی از روزگاران دور، این منطقه را سکونتگاه مناسبی کرده است. آذربایجان غربی یکی از پهناورترین استان های کشور، مقاصد سفری جالب توجهی دارد که با سفری سه،چهار روزه، می توان بخش هایی از این زیبایی ها را دید و تصاویرش را به ذهن سپرد. تصاویر بدیعی که تا پایان عمر از برترین خاطرات سفری می شود. در راهنمای سفر امروز به جنوب این استان می رویم که اقوام کرد در شهرها و روستاهای آن ساکن هستند و در اصطلاح کردنشین محسوب می شود.   در این سفر علاوه بر تماشای طبیعت ناب و گل های بهاری و دامنه های سرسبز با عطر داروهای گیاهی، دومین غار آبی ایران  را در نزدیکی شهرستان مهاباد می بینید که هزاران سال- از آغاز شکل گیری تمدن مادها تا دو سده پیش تر که روس ها آذربایجان را اشغال کرده بودند- سکونتگاه مردم منطقه بوده است. در مسیر برگشت هم  اثر تاریخی تخت سلیمان در شهرستان تکاب در جنوبی ترین نقطه استان را می بینید كه به دلیل غنای تاریخی به عنوان چهارمین اثر ایرانی در یونسکو ثبت جهانی شده است.

 

5-1.jpgچگونه برویم؟

از تهران راهی آزادراه قزوین- زنجان- تبریز در غرب شوید و پس از گذر از شهرهای زنجان و میانه  در شمال آزادراه، مسیر را تا 30 کیلومتری هشترود ادامه داده و در سوی چپ آزادراه، تابلوی روستای سلطان آباد را نشانه بگیرید و وارد آن شوید که به جاده «کند» مشهور است و در کنار رودی به همین نام پیش می رود. در کنار دشت ها و مراتع سرسبز حدود 30 کیلومتر برانید تا به دهستان «قره آغاج» برسید. جاده ای با فراز و فرودهای پی در پی 72 کیلومتر ادامه می یابد تا وارد شهر میاندوآب شوید. زرینه رود از وسط شهر می گذرد و عکاسی از این بخش سفر، جذابیت های ویژه خودش را دارد. از غرب میاندوآب 6 کیلومتر تا روستای حاج حسن برانید و مزارع و باغ های پرشکوفه سیب، بادام و گردو را تماشا کنید. این مسیر روستایی از گوگ تپه و اگریقاش امتداد یافته و شما را به مهاباد می رساند که کمتر از 40 کیلومتر است. اهالی میاندوآب، شهروندان طوایف آذری زبان هستند و مهاباد کرد زبان و همه این تنوع در اقلیم های بسیار نزدیک و روستا به روستا مشهود است. شهر مهاباد را به سوی جاده بوکان ترک كنید و حدود 35 کیلومتر در جاده ای مشهور به «برهان» پیش بروید تا جاده ای در سوی راست جاده، غار آبی سهولان و روستای گردشگری به همین نام را نشان می دهد. در این روستای زیبا در هر خانواده یک نفر در صنعت گردشگری اشتغال دارد. بنابراین از بابت اقامت و خوراک نگرانی نخواهید داشت. لبنیات و گوشت تازه همیشه موجود است. اگر گیاه خوار باشید در روستا می توانید سفارش آش سبزی بدون گوشت بدهید تا برای شما بپزند.  تنوع غذایی جالب توجه آذربایجان یکی از جاذبه های جنبی سفر محسوب می شود. با توجه به مسیر طوری حرکت کنید که روز به روستا برسید. در غیر این صورت تاریکی جاده، رانندگی محتاطانه ای می طلبد. پررنگ تر از تابلوی کنار جاده سه مشعل بلند روستاست که مدام می سوزد و در شب ها نشان روستای سهولان به حساب می آید.

 

6-2.jpg جاذبه 70 میلیون ساله

در روستای سهولان علاوه بر محصولات دامی  و کشاورزی تازه و مردم کردزبان مهربان و مهمان نواز، غار آبی آن جاذبه ای است که سالانه هزاران گردشگر را به این منطقه می کشاند. این روستا در دامنه کوه «کوتر» واقع شده که  به معنای لانه کبوتر است. سهولان در کردی به معنی یخبندان است. در حال حاضر می توان با اتومبیل تا نزدیکی غار رفت و گردشگران تنها در مسیر کوتاهی مجبور به پیاده روی هستند.

این غار، تاریخی کهن دارد. مطالعات غارشناسان نشان می دهد که غار بر اثر فعالیت هاى زمین شناسی اواخر دوره «کرتاسه» شکل گرفته که قدمت آن به 70 میلیون سال قبل می رسد. کارشناسان میراث فرهنگی معتقدند به استناد لایه هاى سفالی که از منطقه دالان اصلی و تالار بزرگ و دهلیز ورودى «کونه مالان» به دست آمده، این غار از هزاره هاى دوم و اول قبل از میلاد تا دوره پارت ها و اسلامی محل سکونت انسان بوده است. در این تحقیقات، باستان شناسان، سفال هایی مربوط به دوره اشکانی و جام مسی از دوره ایلخانی را کشف  کرده اند. حدود یکصد سال پیش براى اولین بار غار سهولان توسط «ژاک دمرگان فرانسوى» مورد کاوش و بررسی قرار گرفت. پس از آن در سال 1350، یک هیات غارنوردی از دانشگاه آکسفورد در روستا اردو زد و با تجهیزات کاملی از غار دیدن کرد. سال 1379 شهرداری مهاباد با ساماندهی بخش های درونی و بیرونی، غار را برای بازدید گردشگران آماده کرد.

غار سهولان دارای دو دهانه است که به سمت جنوب باز می شود و چند درخت تنومند جنگلی از میان صخره ها سر برآورده  و سایه خود را بر دهانه اصلی غار انداخته اند   كه علاوه بر تامین سایه برای گردشگران به طبیعت خشن و سرد محیط، طراوتی لطیف، بخشیده  است.

از ورودی غار که وارد شوید، اسکله ای گردشگران را به داخل تونل ها، دالان ها و دریاچه های غار می برد که ۴۵ متر پایین تر از دهانه اصلی قرار دارد و با ۱۰۶ پله بتنی پیچ درپیچ به کف دریاچه درون غار می رسد. در بدو ورود، بوی رطوبت همراه با بوی خفیف گوگرد به مشام می رسد. هوای درون غار، بسیار مرطوب و تاریک است و حضور صدها نورافکن، امکان دید را فراهم کرده است. درجه حرارت در فصل تابستان و زمستان بین ۱۰ تا ۱۳ درجه سانتی گراد در نوسان است. رطوبت این فضای زیرزمینی بین ۷۰ تا ۸۰ درصد متغیر است. رطوبت بالا موجب شده روی سنگ ها و صخره ها با خزه های سبز و قهوه ای پوشیده شود. این غار دارای ایوان های بلند با نقش و نگارهای سحرآمیز، تندیس های طبیعی به اشکال گیاهان و جانوران، استلاگمیت ها و استلاکتیت های ظریف و دالان های تنگ و باریک است. رسوبات داخل غار اشکال گوناگونی دارد؛ پای فیل، عروس دریایی، خفاش، هواپیمای در حال فرود و …

در سفر آبی درون غار، هر یک از گردشگران پس از دریافت یک جلیقه نجات سوار قایق می شود. نخستین دریاچه پیش روی تان، حدود ۲۰۰ متر وسعت دارد که دارای آبی زلال و صاف است. پس از آن، سه حوضچه آبی بزرگ و کوچک را پشت سر می گذارید تا به چهارمین و بزرگ ترین دریاچه برسید. این دریاچه، حدود ۵۰۰ مترمربع وسعت دارد و در ۲۵۰ متری اسکله قرار گرفته و آخرین نقطه ای است که قایق ها طی می کنند. متوسط عمق آب این دریاچه، ۲۵ متر است و دالانی با ارتفاعی بیش از ۳۰ متر روی آن قرار گرفته که از چند تکه صخره عظیم یکپارچه تشکیل شده است. به گفته قایقرانان، از دریاچه چهارم به بعد، حدود ۲۰۰ متر دیگر نیز توسط غارنوردان کشف شده ولی به دلیل باریک بودن تونل ها و نداشتن روشنایی، ورود گردشگران به آن منطقه، ممنوع اعلام شده است.

در پایان سفر آبی، گردشگران از میان تونل ها و دالان های تنگ و باریک راه خود را به دهانه فرعی (دهانه خروجی) غار ادامه می دهند. دهانه فرعی که به لونه مالان مشهور است، با ارتفاعی حدود ۵۰ متر از سطح آبی غار با ۱۷۰ پله سنگی پیچ درپیچ به همان محوطه باز می شود که دهانه اصلی نیز در آن قرار دارد. مساحت کل غار حدود دو هکتار تخمین زده می شود که تاکنون ۳۰۰ متر از مسیر آبی و ۲۵۰ متر از مسیر خشکی آن کشف و ساماندهی شده است.

امروزه کبوتران چاهی و خفاش ها تنها ساکنان این غار هستند که معمولا روی تخم های خود خوابیده یا در حال استراحت هستند. خفاش ها به خاطر حضور نور به قسمت های تاریک و انتهایی غار پناه برده اند، اما کبوتران لانه های خود را چنان در نزدیکی محل تردد قایق ها می سازند که گردشگران می توانند، تخم ها یا جوجه های آنان را لمس کنند. به همین خاطر مردم محلی اینجا را غار کوتر نیز می نامند.

 

6-2.jpg در مسیر تخت سلیمان

در ادامه این سفر باید سهولان را به سوی تخت سلیمان در شهرستان تکاب ترک کنید و مسیر روستا تا جاده اصلی مهاباد-بوکان را طی كنید و در ادامه مسیر قبلی حدود 35 کیلومتر در جاده زیبای کوهستانی برانید تا پس از روستاهای «کانی طومار»، «قره کند» و «کهریز محمودآقا» وارد شهر بوکان شوید. از این شهر کردنشین باید به سوی شرق بازگشت و پس از 27 کیلومتر به روستای «جوانمرد» رسید و سپس با 16 کیلومتر ادامه مسیر به شهر شاهین دژ وارد شد. از این شهر مسیر جنوب شرقی را ادامه دهید تا بین دشت ها و مراتع 30 کیلومتر برانید و به روستای «محمودآباد» برسید. پس از آن روستاهای «سانجود» و «مائین بلاغ» و «چوپلو» را در طول مسیری  حدود21 کیلومتر ادامه دهید. در پنج کیلومتری شهر تکاب، جاده ای در سوی چپ مسیر روستاهای «حسین آباد» و «شیرمرد» شما را به تخت سلیمان می رساند. مسیر شاهین دژ به تکاب حدود 85 کیلومتر است که اگر 80 کیلومتر در آن برانید و سپس در جاده تخت سلیمان حدود 37 کیلومتر ادامه دهید ، به محوطه بزرگ و تاریخی تخت سلیمان روی تخته سنگی عظیم خواهید رسید. این مجموعه فرهنگی – تاریخی به مساحت 124 هزار مترمربع در ادوار مختلف محل سکونت مادها، اشکانیان، ساسانیان و مغول ها و به روایتی محل تولد زرتشت پیامبر بود.  مجموعه باستانی تخت سلیمان قبل از اسلام به عنوان بزرگ ترین مرکز آموزشی، مذهبی، اجتماعی و عبادتگاه باستانی ایرانیان به شمار می رفت، اما در سال 624 میلادی و در حمله هراکلیوس، امپراتور رومیان به ایران تخریب شد. قدمت این منطقه از لحاظ سكونتگاه انسانی به سه هزار سال پیش باز می گردد و یكی از مهم ترین آثار تاریخی كشور است كه به عنوان چهارمین اثر ایران در میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.

 

2.jpgآذربایجان غربی یکی از پهناورترین استان های کشور، مقاصد سفری جالب توجهی دارد که در سفری سه، چهار روزه، می توان بخش هایی از این زیبایی ها را دید و تصاویرش را به ذهن سپرد. تصاویر بدیعی که تا پایان عمر از برترین خاطرات سفری می شود

 

6-2.jpg سه هزارسال سرنوشت

منطقه تخت سلیمان تاریخ پنج دوره از تمدن بشری را در ادوار مختلف روایت می کند. آثار باستانی این مجموعه و دریاچه جوشان آن، روی صفحه ای سنگی و طبیعی قرار گرفته كه از رسوبات آب دریاچه به وجود آمده است. قلعه تاریخی تخت سلیمان بازمانده از دوره ساسانیان با بخش های مختلفی مانند؛ آتشکده آذر گشسب ؛ یکی از مهم ترین آتشکده های دوره ساسانی، آتشکده شاهی و جنگاوران، ایوان خسرو، معبد آناهیتا، آتشگاه های کوچک و دروازه ها و دیوارهای مستحکم اش، درون یک حصار و دیوار بیضی شکل بنا شده است. حصار بیرونی این بنا از سنگ های لاشه ای به ابعاد مختلف و به ضخامت 5 متر و ارتفاع 14 متر و محیط بیرونی 1200 متری بنا شده است. لایه بیرونی حصار با سنگ های تراش دار نماسازی شده و دارای 38 برج دفاعی مخروطی شکل است. در شمال غربی دریاچه ، ایوان بلندی معروف به ایوان خسرو قرار دارد که از آجر قرمز و ملاط ساروج ساخته شده است. بعد از زوال حکومت ساسانی و پذیرش دین اسلام توسط ایرانیان، این مجموعه عظیم که در جنگ های ایران و روم در زمان خسرو پرویز به شدت آسیب دیده بود، دیگر رمق تجدید حیات نیافت. با این حال تا قرن 4 هـ . ق تعداد اندکی از معتقدان آئین زرتشت در این محل اسکان داشته و آتشکده نیز در مقیاس کوچک تری مورد استفاده بود. پس از آن در دوره ایلخانی این مجموعه مورد توجه قرار گرفت. «آباقاخان» برادرزاده هلاکوخان که به دین اسلام گرویده بود روی ویرانه های تخت سلیمان، مسجدی بنا کرد که آن نیز بعدها ویران شد و تنها کاشی هایی با نقوش و خط برجسته از آن به جا مانده است. این حکمران مغول با احداث بناهای مختلفی همچون سالن شورا، ایوان شرقی و ساختمان های 8 و 12 ضلعی به عنوان تفرجگاه تابستانی، جان تازه ای به مجموعه تاریخی تخت سلیمان تکاب بخشید. بعدها این محل توسط عامه مردم به صورت شهرکی کم اهمیت با مشاغل متنوع تا قرن 11 هـ . ق به حیات خود ادامه داد.

اگر به سمت غرب نگاه کنید روستای احمد آباد سفلی با چشمه های آب گرم و زندان سلیمان مشاهده می شود. زندان سلیمان تپه ای است به ارتفاع یکصد متر از سطح زمین و مخروطی شکل که زمان ساسانیان محل قربانی یا نیایش موبدان زرتشتی بوده و البته بقایای بناهای دور مخروط این زندان، نشانگر اهمیت این محل مقدس است. احتمالا دو هزار سال پیش مخروطی که امروز خالی از آب است و در دهانه تپه قرار دارد، پر از آب بوده و بقایای آب انبارهای اطراف مخروط نشانگر غیر قابل استفاده بودن آب این دهانه و دریاچه درون آن است. از این آب برای آبیاری مزارع و چرخاندن آسیاب های آبی اطراف استفاده می شد.

معبد آناهیتا در شمال شرقی دریاچه نیز حائز اهمیت است.آناهیتا، الهه آب در ایرانیان باستان بود. بین دو قله در فصل بارش، دریاچه  ای از آب برف های ذوب شده، دیده می شود و پایین تر، چشمه ای وجود دارد که می تواند علت اصلی حضور معبد آناهیتا باشد.

 

6-2.jpg افسانه های محلی

ساكنان منطقه معتقدند كه دریاچه بزرگ و عجیب تخت سلیمان که روزگاری دریاچه مقدس گفته و به آناهیتا، الهه آب نسبت داده می شد، حامل گنج های مدفون زیادی است که راه دسترسی و مکاشفه ندارد. این داستان ها بر پایه گزارش هایی تاریخی شکل گرفته و هنوز صحت و سقم آن چندان مشخص نیست. اولین گزارش مربوط به انداختن اشیاء قیمتی در دریاچه تخت سلیمان، به دوران کوروش، بنیانگذار و پادشاه هخامنشی باز می گردد. طبق این روایت در سال 547 قبل از میلاد، کوروش پس از غلبه بر «کروسوس» پادشاه لیدیه، شاه شکست خورده را به ایران آورد و در مکانی به نام «بارن»، نزدیک همدان اقامت داد و خزانه اشیاء قیمتی او را به عنوان نذر در آب این دریاچه مقدس انداخت. درصورتی افسانه نذر کوروش مطرح می شود که در هیچ دوره ای از تاریخ امکان دسترسی به عمق این دریاچه وجود نداشته است. افسانه ای دیگر مربوط به دوره اشکانیان و حمله «آنتونیو» سردار رومی به ایران است. او در سال 36 قبل از میلاد به محاصره قلعه «گنزک» پرداخت. در جریان این محاصره، نگهبانان آتشکده مقدس هر زمان که احساس می کردند امکان سقوط قلعه وجود دارد، اشیاء قیمتی موجود در آتشکده و معبد آناهیتا را به داخل دریاچه می انداختند.

در دوره ساسانی نیز دست کم، یک بار قلعه تخت سلیمان به وسیله نیروهای روم شرقی به اشغال درآمد. در جریان جنگ های خسروپرویز با «هراکلیوس»، پادشاه روم، این قلعه به تصرف نیروهای رومی درآمد (624میلادی). گفته شده كه  موبدان آتشکده پیش از تصرف قلعه به وسیله نیروهای متخاصم، نذورات و گنج های موجود در آن را به داخل آب انداخته اند.

در جریان جنگ های صدر اسلام و تصرف ایران به وسیله اعراب نیز، قلعه به محاصره نیروهای خلیفه دوم درآمد.  از نگاه موبدان زرتشتی این دریاچه متعلق به ناهید (آناهیتا) الهه آب ها بود. بنابراین ریختن اشیاء نذری به داخل آن برای حفظ این اشیاء به وسیله صاحب آن تلقی می شد و جایز و مباح بوده است.

 

6-2.jpg   طبیعت شگفت انگیز

چشمه تخت سلیمان هزاران سال پیش، جوشیدن  را آغاز کرد و به تدریج بر اثر لعاب حاصل از ترکیبات موجود در آب، لبه بیرونی چشمه رسوب بسته و بالا آمده است. این روند هزاران سال ادامه یافته و باعث شده آب چشمه، گلدانی پیرامون خود بسازد. دریاچه عجیب و همیشه جوشانی به عمق 112 متر در وسط این مجموعه جلوه زیبا و خاصی به این مکان تاریخی بخشیده است. درجه حرارت آب این دریاچه در تابستان و زمستان یکسان و حدود 21 درجه است. همین موضوع ثابت می کند که آب آن از سفره ای زیرزمینی در عمق بسیار زیاد تامین می شود.

تا آن روزگار افسانه های محلی درباره دریاچه بیشتر از گمانه های کارشناسی بود، اما با غرق شدن جوان 19 ساله و اعزام تیم های غواص جست وجوگر، رازهای دریاچه عیان شد. مردم محلی معتقد بودند از کف دریاچه چشمه می جوشد و حفره هایی در بالاتر آب را داخل خود می کشند و حتی گفته می شد آب دریاچه از زیر زمین به غارهای علی صدر در همدان و سهولان در مهاباد می پیوندد، اما بعدها مشخص شد علل زمین شناسی و جنس املاح آب این چشمه مانند کوه زندان در نزدیکی آن، باعث پدیدآمدن دریاچه شده است. این کوه در طول هزاران سال در اثر رسوبات آهكی موجود در آب چشمه شكل گرفته است. امروزه در اطراف كوه تخت سلیمان، چندین تپه كوچك از این نوع، در اطراف چشمه های آهكی در حال شكل گیری است. كوه بلند زندان سلیمان یكی از همین كوه های رسوبی است كه در پنج كیلومتری تخت سلیمان هزاران سال پیش شكل گرفته و به مرور زمان و بر اثر حجم رسوبات با فرو ریختن دهانه، چشمه های این دریاچه که در عمق 100 متری قرار داشته اند بسته و مخروط کم کم خشک شده است.

کوه بلقیس در 8 کیلومتری شمال شرقی تخت سلیمان با دو قله بلند با ارتفاع ۳۲۰۰ متر و ۳۶۵۵ متر در ادامه سلسله کوه های شرق دریاچه ارومیه واقع شده، ضلع جنوبی قله استحکامات و قلعه تخت بلقیس قرار دارد. ساختمان قلعه کاملا مدور و از سنگ، بنا شده است. بین دو قله کوه دریاچه بسیار زیبایی که از ذوب شدن برف کوه ها به وجود آمده در بیشتر ماه های سال قابل مشاهده است ،گرچه در سال های اخیر به دلیل کاهش بارش، تابستان ها آب خشک می شود.

نکته قابل توجه در مورد کوه زندان وجود گاز و چشمه های گاز دار در داخل گودال است . هنوز هم دیواره های فرو نشسته یک چشمه گازدار در کف حفره زندان فعالیت دارد. البته چشمه درون دهانه در حال حاضر از ارتفاع 80 متری مشخص نیست؛ زیرا عمق آوار و لایه های رسوبی فروریخته به داخل حفره زندان، اجازه دیدن آن را نمی دهد. در حالت کلی، زندان دیوان یا كوه سلیمان ساختار رسوبی مشابهی همانند وضعیت فعلی تخت سلیمان دارد.

 

2-(1).jpgغار سهولان دارای دو دهانه است که به سمت جنوب باز می شود و چند درخت تنومند جنگلی از میان صخره ها سر برآورده  و سایه خود را بر دهانه اصلی غار انداخته اند   كه علاوه بر تامین سایه برای گردشگران به طبیعت خشن و سرد محیط، طراوتی لطیف، بخشیده  است

 

6-2.jpgپایان خوش

در مسیر بازگشت از تخت سلیمان به تهران، می توانید جاده های بین روستایی را در شرق منطقه طی کنید تا کنار رودهای زیبا و روستاهای سرسبز از طبیعت ناب بهره ببرید.پیشنهاد می كنیم از مسیر آبگرم احمدآباد 8 کیلومتر برانید تا به «تازه کند نصرت آباد» برسید. تابلوی روستای «شیخلر» کمتر از 30 کیلومتر شما را به این روستای زیبا با باغ های پرشکوفه بادام می رساند. ادامه مسیر تا 20 کیلومتر دیگر دهستان «دندی» را نشان می دهد که پمپ بنزین هم دارد. از دندی تا زنجان و ورود به آزادراه، جاده معدنی قدیمی قرار دارد . طول این مسیر حدود 90 کیلومتر است و از میان روستاهای «ابراهیم» و «چایرلو» می گذرد و در ورودی زنجان به آزادراه می پیوندد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *