باغ كتاب تهران

گره چینی ها، خطوط، مثلث های سرخابی، زرد و بنفش روی دو بال و نیلی، فیروزه ای مركز با آن افراشتگی فرم، تصویر یك بنای پایدار را در خیال بیننده می سازد. لوگوی باغ كتاب تهران با این شمایل، شاید اولش خاطره سردر دانشگاه تهران را زنده كند. طول می كشد تا هنر اوریگامی به كار رفته در آن خود را نمایان كند. جادوی كاغذ و تا، زنجیره ای از تكه های هم شكل و ناهمسان را طوری خم و تا می كند انگار همه آن حجم تاخورده، از اول قدِ كف دست بوده است؛ كمی بزرگ تر یا ریزتر. یك مفهوم نزدیك به فعالیت های باغ كتاب تهران كه حتما در خیال طراح لوگو هم چرخ زده است.  فكرش را بكنید… كاروان كاغذ و كلمه های سُربی جمع می شوند بین جلد چند صد هزار جلد كتاب. مقوای جلدها تكیه می كنند به هم و ردیف می شوند توی قفسه های عریض و طویل. كتابخوان ها آموزه های كتب را بر می دارند و توی ذهن شان روی هم می چینند. حالا كاروان كلمه ها در پستوی فكر مخاطب اند؛ طبقه بندی شده و تاخورده، عین یك شیء گران قیمت كوچك. منتظر می مانند تا به وقت اش خم و تاها را باز كنند و سحرانگیزی دانش و علم را به رخ بكشند. هرچند افسونگری باغ كتاب تهران با برخورداری از مراكز علمی و محصولات فرهنگی اش غافلگیركننده تر از اینهاست. حالا چند روز مانده به گشایش باغ كتاب برای عموم بازدیدكنندگان، از زبان علیرضا جعفری؛ مدیرعامل شركت توسعه فضاهای فرهنگی تهران، هادی مظفری؛ معاون برنامه ریزی و توسعه شركت توسعه فضاهای فرهنگی تهران و سیدمجید حسینی؛ مدیر بهره برداری باغ كتاب تهران و مدیرعامل نشر شهر و همینطور علی توكلی؛ مسئول باشگاه رباتیك این مجموعه می شنویم در فضای باغ كتاب تهران چه ها گذشته و چه رخدادهایی پیش رو است. این گزارش، ساعتی از فعالیت های باغ كتاب تهران را تصویر می كند:

 

تا چشم كار می كند باغ كتاب است

 

دیواره كتاب پوش بزرگراه حقانی؛ یكی از مسیرهای ورود به اراضی عباس آباد، روی رینگ اصلی و در مسیر ورودی غربی كتابخانه ملی، كارگرها درحاشیه راه مشغول كارند…

– آقا! باغ كتاب تهران از كدام طرف است؟

كلاه حصیری را از روی پیشانی می دهد بالا. دست های پینه گرفته به پهنای شانه باز می شوند:

– از این سر تا آن سر، باغ كتاب است…

و چشم هایش زیر سایه سوراخ سوراخِ حصیر، ریز می شوند تا انتهای مسیر آسفالت پوش را نشان دهد جایی كه راه، سمت جنوب اراضی سُر می خورد و انگار زیر هرم رقصان آفتاب تا مرز بخار شدن پیش می رود.

باز زوزه ماشین، سكوت تپه های عباس آباد را می شكند. درست تا مقابل پله هایی كه پهن و كوتاه، از میان دو دیوار برگ پوش بالا می روند و ساختمان شیشه ای باغ كتاب از پسِ آنها سر بر می آورد. 65هزار متر بنای مسقف در 110هزار متر از اراضی عباس آباد؛ تپه ای كه باغ كتاب شد.

 

بر فراز باغ كتاب

 

اسمش باغ كتاب است و از بالا شبیه بدنه یك كشتی دیده می شود. از بالا یعنی از دل آسمان. عكس هوایی باغ كتاب از چند پا بالاتر عینا كشتی  است كه رخ ساحل ایستاده. بدون تقلا برای رفتن، بی آنكه سطح آب را بشكافد و خطی از رفتن اش روی موج ها باقی بگذارد. اثر این كشتی آرام، قرار است به گونه دیگری ماندگار شود. كشتی، روی تپه ای از اراضی عباس آباد لنگر انداخته تا درمانی برای هفته های كشدار و كسل كننده بدون كتاب باشد. پستی و بلندی ورودی و بنا از بالا آنقدرها ملموس نیست، به جایش تكه های هم شكل و سبزرنگ روی بام بنا پیش رفته اند. مثل آنكه بدنه كشتی را با چندضلعی های سبزرنگ تزئین كرده باشند. عرشه، اما تكه های مستطیل شكلی است با حاشیه های درخت كاری شده و سرآخر به یك دریاچه پیچ و تابدار مشرف می شود. میان آب دریاچه یك گذر، كمر خم كرده و دریاچه را برای عبور به سمت غرب قطع می كند.

 

جزیره فرهنگ

 

جغرافیای باغ كتاب، روی تپه های عباس آباد رقم خورد. در میان بناهایی كه نام كتابخانه ملی ایران، فرهنگستان زبان و ادب پارسی، باغ هنر و باغ موزه موزه دفاع مقدس را بر خود دارند و به فعالیت های فرهنگی اختصاص پیدا كرده اند. اولِ كار قرار بود تپه غربی كتابخانه ملی؛ همانجا كه اكنون باغ كتاب سرپا شده، به نحو دیگری پذیرای این بنای شیشه ای و كشتی مانند باشد. ایده اولیه، سوراخ كردن تپه و ساختن بنای مجموعه در دالان ایجاد شده میان تپه بود. ایده ای كه بعدها تغییر و باغ كتاب را بر فراز تپه غربی كتابخانه ملی ماندگار كرد. حالا و بعد از افتتاح باغ كتاب، اگر از كتابخانه ملی كه در شرق این مجموعه قرار گرفته، به باغ كتاب نگاهی بیندازید یك تپه بازسازی شده دیده می شود با برآمدگی هایی كه آرام روی هم می لغزند و سر به شانه ساختمان مدرن باغ كتاب تهران می گذارند. از شمال به جنوب اما باغ كتاب، شبیه كتابی نیمه باز است؛ آماده برای ورق زدن و خوانده شدن.

 

نمایشگاه كتابی كه باغ كتاب شد

 

تپه غربی كتابخانه ملی- جایی كه اكنون باغ كتاب تهران روی آن ایستاده- قرار بود محلی برای برگزاری نمایشگاه كتاب تهران باشد. پایه های بنا گذاشته شد و سازه آن به تدریج شمایل اصلی اش را نشان داد. در طراحی و اجرای فضای این نمایشگاه، ظرافت خاصی به كار گرفته شد. این ظرافت، كار را برای برگزاری نمایشگاه كتاب و فعالیت های مربوط به آن مشكل كرد. از طرفی فضای تدارك دیده شده، آنقدر وسیع نبود كه بتواند عهده دار برگزاری نمایشگاه كتاب تهران باشد. نمایشگاه كتاب تهران هر سال جمعیت عظیمی به خود می دید و آنچه در تپه های عباس آباد اجرا شده بود، با موقعیت ویژه اش برای برگزاری نمایشگاه كتاب، فضای مناسب و كارایی به نظر نمی رسید. برنامه ریزی ها تغییر كرد و نمایشگاه كتاب تهران به «شهر آفتاب» منتقل شد. در عوض باغ كتاب تهران به محل فروش كتاب، محصولات فرهنگی و هنری اختصاص پیدا كرد و به تدریج جنبه های جذابی به فضای آن اضافه شد. جذابیت هایی كه قرار است در رقابت تنگاتنگ رسانه های دیداری و شنیداری با كتاب، مقابل آنها قد علم كنند.

 

باغ كتاب تهران منحصربه فرد در جهان

 

در دنیا نمونه ای شبیه باغ كتاب تهران وجود ندارد. آنچه نزدیك به این فضا در دنیا طراحی شده یا فقط مختص بزرگسالان است یا به صورت خلاصه تر اجرا شده. مثلا مراكزی كه شاید تنها به ارائه خدمات كتابخانه ای یا كتابفروشی اختصاص پیدا كرده باشند. شاید هم فقط خدمات مركز علم را به علاقه مندان این حوزه ها ارائه دهند. این در حالی است كه تمام این فعالیت ها در باغ كتاب گرد هم آمده است. معماری باغ كتاب از پایین پله ها و قبل از ورود چندان مشخص نیست. اما آن سقف بلند آ ینه ای و ستون های نقره ای رنگ بعد از ورود، كاری می كنند كه بیننده، خود را تمام و كمال تسلیمِ رهایی موجود در فضا كند. طراحی فضای باغ كتاب به صورت مدرن انجام شده درست مانند محیط های نمایشگاهی دیگر در سراسر دنیا. این نوع معماری مختص فضاهای نمایشگاهی است و عمدا بی هویت و خنثی اجرا می شود تا بیننده در هرگونه برداشت از فضای این نمایشگاه آزاد باشد. مزیت فضای باغ كتاب در این است كه سازه آن به نحوی طراحی شده كه بازدیدكننده با فضایی محدود و تنگ مواجه نباشد.

 

تقسیم بندی باغ كتاب تهران

 

فضای باغ كتاب تهران به چهار بلوك بزرگ تقسیم شده است.

 

بلوك A

 

با عنوان «بهارستان» به صورت كامل به كودكان و نوجوانان اختصاص دارد.

 

بلوك B

 

فضای دیجیتال طراحی كرده كه در آن ویدئووال و فضاهای خیال انگیزی تعبیه شده اند. نام این بخش «خیالستان» است.

 

بلوك  C

 

برخوردار از سالن های نمایش است و نمایش فیلم های سینمایی و اجرای تئاتر در آنها انجام می شود. فروشگاه آثار هنری هم در همین بخش قرار دارد. به این قسمت از فضای باغ كتاب نام «نگارستان» داده اند.

 

بلوك D

 

مختص فروش كتاب های بزرگسالان و سالن های گالری و آثار هنری است و نام «سروستان» را بر آن نهاده اند.

 

شخصیت های كارتونی همراه كتابخوان ها

 

شمال باغ كتاب، جایی كه از روی نقشه هوایی بالِ سمت راستِ كشتی را تشكیل می دهد، بخشی است كه به فروشگاه كتاب كودكان و سرگرمی های آنها اختصاص داده شده. البته این بخش در طبقه همكف باغ كتاب قرار گرفته و تعداد زیادی شخصیت كارتونی و آموزشی حاضر در انیمیشن های امروزی، آن را همراهی می كنند. میان قفسه های سفید و طولانی  كه كتاب های كودك و نوجوان در آنها ردیف شده، مجسمه رابین هودِ تیر و كمان به دست به همراه «پرنس جان» و افعی مشهورش حضور دارند. میانه راه صندلی های راحتی رنگین كمانی است و جایی برای نشستن و كتابخوانی كودكان. «روباه مكار» و «گربه نره» كارتون پینوكیو مجسمه عروسك چوبی را هم رها نكرده اند و در حال دسیسه چینی برای او هستند. چینِ میان ابروهای مجسمه «ژان وال ژان» از دور هم پیداست همانطور كه چهره مظلوم «كوزت» را زیرنظر گرفته است. در انتهای قفسه های عریض فروشگاه كتاب كودك، میز و صندلی های سفید و براقی برای خردسالان چیده شده كه ارتفاع شان بیشتر از سه وجب نیست. اما كمی جلوتر كلبه های كوچكی سر بر می آورند كه اغلب در نقاشی های كودكانه پیدا می شوند و برای بازی كودكان طراحی شده اند. دیوارهای رنگی قلعه اسباب بازی، قطعات ساختمان سازی  مختص كودكان را در بر گرفته. در بین دیوارهای این قلعه می توان هر شكلی ساخت و دوباره ویرانش كرد.  در حاشیه مسیر و در كنار دیواره شیشه ای مجموعه، بخش هایی برای توقف، استراحت و مطالعه كودكان درنظر گرفته شده. «لَم كده» كودك تا انتهای مسیر بازدیدكننده های كوچك را همراهی می كند.

 

چرا شخصیت كارتونی؟

 

اكثر مجسمه های حاضر در فضای باغ كتاب تهران بر مبنای داستان های مشهور ایرانی و خارجی ساخته شده اند. این را هادی مظفری؛ معاون برنامه ریزی و توسعه شركت توسعه فضاهای فرهنگی می گوید و می افزاید: «همیشه در ابتدا یك متن مكتوب وجود داشته كه دستمایه فیلمسازها و كارگردان های تئاتر قرار گرفته و انیمیشن های مختلفی از روی آن ساخته شده است. نسل امروز قبل از آنكه رابطه كتاب و انیمیشن و سینما را بداند در حال تماشای فیلم است. یكی از تلاش های جدی در باغ كتاب این بوده كه توضیح دهیم برای خلق آثار نمایشی خوب، به داستان خوب نیازمندیم. حالا جایی هست كه كتاب های حاوی داستان های خوب را در دسترس علاقه مندان قرار می دهد تا به سمت مطالعه بیشتر حركت كنند. قرار است این فضا به كودكان یادآوری كند كه كتاب اهمیت دو چندانی نسبت به فضاهای دیداری و شنیداری دارد.»

 

كودكستان روی دماغه كشتی!

 

شمالی ترین بخش در طبقه همكف مجموعه باغ كتاب قسمت «كودكستان» است. درست برسر راه رسیدن به كودكستان، چوپان كتاب های درسی مان، بقچه اش را از گُرده اش پایین سرانده و بین سبزی علف ها لمیده است. گوسفندهایش در حال چریدن اند و گرگ در دو قدمی گله. اما كدامیك از اهالی روستا باز فریاد «گرگ… گرگ» چوپان را باور می كند و هولكی، دامن تپه را با چوب و چماق بالا می آید تا گرگ، گوسفندان چوپان جوان را ندرد؟ مجسمه های قصه چوپانِ دروغگو بر سر راه رسیدن به كودكستان باغ كتاب، ماجرای این قصه را بازسازی كرده اند. كمی جلوتر اما آرامش كودكستان از پشت پنجره های شفاف و بلندِ بخش شمالی، به موج آرام حوضچه پشت شیشه ها گره خورده. هرچند روشنایی تند و مستقیم خورشید با طراحی ویژه دیواره شیشه ای، به نور ملایمی تبدیل می شود اما كودكستانِ باغ كتاب، روشن تر از سایر بخش های دیگر در قسمت كودكانه مجموعه است. آنطور كه مسئولان این مجموعه می گویند والدین می توانند در زمانِ گردش خود در فضای باغ كتاب، كودكان را به كودكستان این محل بسپارند.

 

كافه كتاب و آموزش كودكانه

 

هن هن نفس های كودكانه برای بالا رفتن از پله های بخش شمالی باید نتیجه جالبی داشته باشد. اینجا كافه كتاب كودك است؛ در بخش شمالی باغ كتاب و طبقه نخست آن. دكوری كه رو به دیواره شیشه ای در طبقه نخست ایستاده، جمله ای را فریاد می زند؛ «من زمین را دوست دارم» گوشه و كنار قطعه چوب دكوری، بیلچه و سطل هم هست و كمی پایین تر زَنبه هایی كه روی تایرهای رنگی سوار شده اند. البته تایرهای رنگی فقط مسئولیت حمل وسایل باغبانی را عهده دار نشده اند. میان میزهای كافه كتاب، تایرهای رنگی و چرخداری هست كه می توان روی چمن مصنوعی نصب شده آنها نشست و در فضای بازتر كافه كتاب از تایر، سواری گرفت. در فضای كافه كتاب میزهایی تدارك دیده اند كه كودكان دورتادور آن می نشینند. میزها پایه هایی از جنس لوله آب دارند و گلوی خمیده شان به یك شیرِ آب، متصل شده است. كاسه زیرین شیرهای آب در هر میز، نشانگر آموزش مصرف بهینه آب برای كودكان است. لَم كده مقابلِ كافه كتاب كودك، آرام از كنار دیواره شیشه ای پیش می آید و همراه بخش های طبقه نخست باغ كتاب می شود.

 

از نقطه صفر با ر بات ها

 

اینجا طبقه نخست باغ كتاب است و بعد از كافه كتاب كودك، فضا برای فعالیت های آموزشی و علمی مهیا شده. میزِ مقابل «باشگاه ر باتیك» با آن مسیرِ سنگ چین و اُریب فضا را برای كار با ر بات ها آماده كرده است. علی توكلی؛ مسئول باشگاه ر باتیك باغ كتاب تهران می گوید: در باشگاه ر باتیك هم آموزش برای كودكان و نوجوانان درنظر گرفته شده و هم خدمات فروش به آنها ارائه می شود. كودكان و نوجوانان می توانند با ایده هایی كه در ذهن دارند در این باشگاه حضور پیدا كنند و به صورت هفتگی یا ماهانه در فضای باشگاه ر باتیك فعالیت داشته باشند. علاوه بر این باشگاه ر باتیك كلاس های آموزشی هم برای بازدیدكننده ها و علاقه مندان تدارك دیده است. به گفته علی توكلی، كودكان بالاتر از چهار سال می توانند در این باشگاه فعالیت كنند. باشگاه ر باتیك برای كودكان كم سن و سال هم آموزش ها و فعالیت های مرتبط با سن آنها را تدارك دیده است. به طور كلی، كار در باشگاه ر باتیك به سه بخش مقدماتی، متوسط و پیشرفته تقسیم شده است. به همین جهت این فضا و دوره های آموزشی آن برای كسب آمادگی در مسابقات جهانی هم كارایی دارد.

 

ماجراجویی در باشگاه زمین شناسی

 

باغ كتاب، مجهز به مركز علمی برای گروه 8تا 12سال است. همان بخش از مجموعه كه با همكاری یك شركت خارجی طراحی شده اكنون در فضای دو هزار متر از باغ كتاب در اختیار علاقه مندان است. دستگاه های این بخش تا حدود یك ماه آینده مورد آزمایش قرار می گیرند تا فعالیت خود را آغاز كنند. هادی مظفری می گوید؛ در این بخش، كودكان با داستان زمین، بدن، شهر و خانه آشنا می شوند و اطلاعاتی كه به دست می آورند با مطالعه كتاب تكمیل می شود. البته تغییرات قابل توجه دیگری برای باغ كتاب تهران در راه است. مثلا یك مركز علم برای كودكان دو تا هشت سال به باغ كتاب اضافه خواهد شد. اما آنطور كه سیدمجید حسینی می گوید؛ تیر ماه امسال یك باشگاه نجوم و زمین شناسی هم در فضای بیرونی باغ كتاب تهران راه اندازی می شود. این باشگاه زمین شناسی بازی ها و تفریحاتی را در كنار آموزش های زمین شناسی و نجوم در اختیار كودكان می گذارد. تدارك باشگاه زمین شناسی در فضای بیرونی باغ كتاب، امكان ماجراجویی كودكان را در فعالیت های این باشگاه افزایش می دهد. حسینی می گوید؛ كاورهای 25متری برای طراحی و اجرای باشگاه زمین شناسی درنظر گرفته شده تا كودكان بتوانند فعالیت هایی همچون صخره نوردی و كوهنوردی را تجربه كنند و توسط راپل در فضای بازِ باشگاه زمین شناسی جابه جا شوند. با ورود به فصل گرم، بازار بازی های آبی در كنار فعالیت های دیگر باشگاه زمین شناسی داغ می شود.

 

باغ كتاب چند تا آرزو برآورده می كند؟

 

چراغ جادو؛ نامی كه طراحان آكادمی باغ كتاب تهران به این فضا داده اند. قرار است كتاب، آموزش، دوره های مجازی و حضوری به عنوان بازوی اصلی به كمك مراكز علم باغ كتاب بیایند و مثل چراغ جادو مخاطب های این مجموعه را به آرزوهای شان برسانند. این تعریفی است كه آكادمی مجازی باغ كتاب بر مبنای آن فعالیت اش را كلید زده. آموزش مهارت های زندگی و جنبه هایی كه از دید سیستم آموزشی، پنهان مانده جزو اهداف دیگر آكادمی است. گروه هدف، كودك و نوجوان درنظر گرفته شده اند و فعالیت ها به تولید كتاب علمی، بسته های علمی- آموزشی، انیمیشن و ترویج كتابخوانی، تولید ویدئوهای كتابخوانی، برگزاری كلاس و كارگاه آموزشی، برنامه ها و همایش های علمی و راه اندازی آكادمی آنلاین باغ كتاب تقسیم بندی شده است. ردپای «دیرین دیرین» ی ها و چهره های شناخته شده برای ترویج كتابخوانی و معرفی رمان های خواندنی در آكادمی مجازی پیداست. كتاب های خودآموز، دانستنی ها به زبان ساده، داستان اختراعات و اكتشافات و همینطور دایره المعارف های مختص نوجوانان از طریق این آكادمی به اعضا معرفی می شود. وب سایت آموزشی آكادمی آنلاین باغ كتاب، نماینده مجازی باغ كتاب برای دسترسی كودكان و نوجوانان سراسر كشور به امكانات آموزشی باغ كتاب است. آكادمی آنلاین به آكادمی كودك، آكادمی جوان، رادیو آكادمی، مجله آكادمی و شبكه آكادمی تقسیم شده است.

 

چند سال از نخستین خشت  باغ كتاب می گذرد؟

 

كلنگ باغ كتاب را 10سال پیش به زمین زدند. اما آنطور كه هادی مظفری می گوید: «تجهیز، بهره برداری و آنچه مربوط به تكمیل محتوا در فضای باغ كتاب بوده در مدت كمتر از دو سال و به صورت شبانه روزی انجام شده است. در طراحی باغ كتاب تلاش شده محیطی مفرح، شاد، سرزنده و پرنشاط برای مخاطبان ایجاد شود تا لحظات شان را با محوریت كتاب سپری كنند. از آنجا كه تا كنون فضایی با حجم گسترده در اختیار كتاب نبوده و رسانه های دیداری و شنیداری نسبت به مطالعه مكتوب در جایگاه غالب قرار دارند، باغ كتاب به سمت علاقه مند كردن مخاطب به مطالعه كتاب حركت كرده است. باغ كتاب تهران اكنون از بزرگ ترین مراكز كتاب در جهان است كه به صورت دائمی به موضوع كتاب می پردازد و می تواند تمام قشرهای جامعه را جذب كند.»

 

روی سقف باغ كتاب چه می گذرد

 

اینجا و در بلندای تپه های عباس آباد، حتی برای بام باغ كتاب هم تدابیری اندیشیده اند. به این ترتیب بام باغ كتاب تهران، جداسازی فیزیكی از فضای كناری خود و سرسبزی طبیعی تپه های عباس آباد را تجربه نكرده است. طراحی فضای سبز روی بام باغ كتاب به نحوی انجام شده كه سه بلوك از مجموعه برخوردار از خاك «سنتِتیك»، لایه سازی  ویژه، كاشت درختچه ها و گیاهان مختص بام هستند. برای اجرای «روف گاردن» این سه بلوك از كفپوش های چوبی با عنوان «ترمو وود» بهره برده اند. خاصیت این نوع كفپوش ها ضدآب بودن و دوام زیاد آن است. علاوه بر اینكه برای آبیاری فضای سبز موجود در بام باغ كتاب، زهكشی ویژه ای زیر این كفپوش ها انجام شده است. استفاده از روف گاردن مجموعه برای عموم آزاد است، اما دسترسی این فضا برای مهمانان بخش «وی آی پی» به خاطر نزدیكی این بخش به بام باغ كتاب راحت تر است. بخش «وی آی پی» مجموعه با معماری شیشه ای اریب رو به سمتِ غرب دارد و در فضای بالایی مجموعه طراحی شده است. به گفته علیرضا جعفری این قسمت عملكرد بین المللی دارد و با چشم انداز كم نظیر خود پذیرای مهمان های ویژه باغ كتاب تهران خواهد بود.

 

هدف همیشه یكی است؛ كودك و نوجوان

 

باغ كتاب با هدف افزایش مصرف كتاب طراحی و اجرا شده است. سیدمجید حسینی معتقد است مصرف كتاب فعالیتی تربیتی، آموزشی و تفریحی است و نه انتشاراتی و توزیعی. او مخاطبان اصلی باغ كتاب تهران را دانش آموزان و دانشجویان می داند و می گوید: «درحال حاضر یك میلیون و 600هزار دانش آموز و دانشجو در تهران حضور دارند. طراحی باغ كتاب به نحوی انجام شده كه گروه های دو تا هشت سال، 8تا 12سال و 12تا 18سال در این فضا خدمات دریافت كنند.» سیستم فعالیت در باغ كتاب مكمل آموزش در كشور است. این موضوعی است كه حسینی بر آن صحه می گذارد و می گوید چنین سیستمی كودكان و نوجوانان را درگیر بازی، سرگرمی های علمی و قصه خوانی می كند. این كار فرآیند علاقه مندسازی به كتاب و علم را در كودك و نوجوان تقویت خواهد كرد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *