بوستان بازیافت تهران

همه افرادی كه در تهران زندگی می كنند، با دشواری های زندگی در این كلانشهر به خوبی آشنا هستند.اصلا زندگی در همه كلان شهرها سختی های خاص خودش را دارد؛ از دشواری رفت و آمد و شلوغی و ترافیك گذرگاه ها گرفته تا سیمای خشن سیمانی و البته دود گرفته  این شهرهای بزرگ كه گاه هیولایی را برای شهروندان مجسم می كنند. به همین خاطر، برنامه ریزان و مدیران شهری در سال های اخیر تلاش زیادی داشته اند تا این چهره را برای شهروندان مهربان تر و زیباتر سازند. این كار  ضمن ایجاد آرامش در شهر، می تواند حس تعلق  مردم را به شهری كه در آن زندگی می كنند، بیشتر سازد. منطقه 16 تهران طی دو دهه گذشته گام در چنین مسیری گذاشته است. این منطقه که پایین تر از ایستگاه راه آهن و پایانه جنوب قرار گرفته، ابتدا مکانی در حاشیه جنوبی شهر به حساب می آمد، اما با برنامه ریزی ها، افزودن امکانات زیرساختی و… این منطقه مسیر توسعه خود را پیش گرفت؛ از فرهنگسرای بهمن که جایگزین کشتارگاه تهران شد تا بوستان بازیافت که نمونه زندگی علمی-کاربردی به حساب می آید.در این بوستان كه نمونه های مشابه آن را می توان در دیگر شهرهای بزرگ دنیا دید، شهروندان خلاق با نبوغ و استعداد خود از  آهن آلات ، انواع ظرف های پلاستیکی و سایر دورریزها مجسمه های حجمی ساخته و در نقاط گوناگون آن نصب کرده اند.پیش از این كه یك روز تعطیل همراه با خانواده به این بوستان بروید و از این دست ساخته ها دیدن كنید،پیشنهاد می كنیم این گزارش را بخوانید تا با چند و چون این آثار بیشتر آشنا شوید.خدا را چه دیدید! شاید از فردا دست به كار شدید و خواستید با دورریزهای خانه تان حجم ها و شكل های زیبایی بسازید.

 

چگونه برویم؟

بوستان بازیافت نقطه آغازی برای آموزش شهروندی و مشارکت مردمی برای داشتن محیط زیستی مناسب تر است. برای رفتن به بوستان بازیافت راه های مختلفی وجود دارد. این پارک در ضلع  شمالی بزرگراه آزادگان به غرب قرار دارد و اطرافش جای پارک به اندازه است. اگر بخواهید بدون خودرو سفر درون شهری راحتی داشته باشید، می توانید با مترو به ایستگاه علی آباد در خط یک (تجریش-کهریزک) بروید و اگر با تاکسی قصد دارید به این بوستان برسید؛ از روبه روی پایانه جنوب، خطی های خزانه شما را به بلوار دستواره می رسانند. اگر بگویید به بوستان بازیافت می روید شاید متوجه منظورتان نشوند اما اگر بگویید قصد دارید حیوانات بزرگ با مواد بازیافتی ببینید حتما شما را تا نزدیک پارک می رسانند. از آنجا خیابان باستانی پور را ادامه دهید تا انتهای خیابان، بوستان بازیافت روبه روی شما قرار دارد.

 

آدم نما

 

ابتدای ورودی پارک پیکره آدمی به چشم می آید که کره زمین را به دوش گرفته است. این آدم نما با قوطی های نوشابه ساخته شده و جنس کره روی پشتش، در بطری های نوشابه و آب معدنی است. یک قوچ با سپر اسقاطی موتورسیکلت و چند فنر و چرخ دنده درست شده و کنارش اسبی بلندبالا روی پاهایش ایستاده است. جنس اسب از دیسکت های پرزرق و برق، اگزوز اسقاطی ماشین و سیم های مختلف است.

پرنده ای سیمرغ مانند با ظرف های پلاستیکی و ورق های فلزی درست شده است. کروکودیلی که برجستگی های پوستش با در بطری های پت، طراحی شده و البته در کنارش گونه ای دایناسور قرار دارد.

 

چند قدم شهروندی  برای رونق یك  بوستان

بوستان بازیافت منطقه 16 تهران یكی از نمونه های كم نظیر در ایران برای فرهنگ سازی در زمینه اهمیت پسماندهای خشك و بازیافت است. در این بوستان به عنوان نخستین الگو در ساخت نمادهایی بازیافتی، سعی شده تا به شهروندان نشان داده شود آنچه كه  به آن دورریز گفته می شود، چطور می تواند با تغییراتی به یك اشیاء با ارزش تبدیل شود. البته این بوستان به خاطر وجود برخی مشكلات، هنوز آن چنان نتوانسته جای خود را بین مردم باز كند. شاید یكی از دلایل اصلی این مساله به حضور كارتن خواب ها و معتادانی برگردد كه امنیت آنجا را به حداقل رسانده اند، اما رونق این  بوستان خاص در جنوب شهر تهران نیاز به یك تصمیم بزرگ از سوی اهالی محله های علی آباد جنوبی و شمالی، شهرك بعثت، تختی و كیان شهر و حتی كل پایتخت دارد. درست عین تصمیم اهالی هرندی در پاییز و زمستان سال گذشته؛ یعنی آن هنگام كه پارک معتادنشین حقانی به مرور صبح های جمعه قرق کودکان هرندی و خانواده های شان شد تا كم كم محیط بوستان با كمك نیروهای شهرداری و نیروی انتظامی امن شود. با این حساب، بوستان بازیافت تهران هم چند گام  تا رونق بیشتر فاصله ندارد؛ گام هایی كه می توانند در آینده فرصت خوبی برای آموزش كودكان و نوجوانان در زمینه پسماندها فراهم سازند. در این صورت است كه بوستان بازیافت، محلی امن خواهد شد هم برای تفریح و گردش و هم آموزش.

 

شوالیه های باستان

 

سوی دیگر پیاده راه ورودی بوستان بازیافت، فیل بزرگی با انواع لاستیک ساخته شده و گرگی که مواد تشکیل دهنده اش، قوطی های رانی است. دایناسوری از گونه تیرکس ها نیز با لاستیک طراحی و اجرا شده است. این دایناسورها بیانگر چرخه زیستی خودشان هستند. اجداد واقعی آنها میلیون ها سال پیش منقرض و در لایه های زمین به نفت تبدیل شدند. این نفت اما توسط انسان استخراج و به لاستیک و بطری تغییر شکل یافت و حال این بطری و لاستیک ها تبدیل به همان اشکال دایناسورها درآمده اند.

هنرمندان تجسمی که خواهان محیط زیست بهتری هستند با ضایعات معمول که گوشه و کنار و حتی سطل های زباله به وفور یافت می شود، اشکال حیوانات گوناگونی را طراحی و اجرا کرده اند که این گونه ها در زندگی شهری به فراموشی سپرده نشوند؛ فلامینگو، یک جفت شترمرغ، گورکنی که با فنر ساخته شده و شتر کوهان دار و آدم آهنی با کلاهخود نظامی به سبک شوالیه های باستان، كه دست به کمر ایستاده است.

 

ورزشگاه

 

خیابان ورودی پارک را که پیش می رویم به میدانگاهی کوچک می رسیم که دودست بزرگ باز شده و کره زمین درونش قرار گرفته است. کنارش در خیابانی دیگر وسایل ورزشی قرار دارد. در ابتدای این خیابان آلاچیقی طراحی و اجرا شده است. جابه جا وسایل ورزشی به چشم می آید و ساختمان بزرگی كه نشان آکادمی های کاراته و دوومیدانی دارد. این ورزشگاه به نام شهدای علی آباد و با همت معاونت اجتماعی، فرهنگی و ورزشی شهرداری بنا شده که روی کاغذی بر در آن از بانوان مربی در همه رشته ها دعوت به همکاری شده است.

 

اشكال مفهومی

 

نهنگ های آبی و خاکستری که با تکه های ظروف پلاستیکی و قوطی ساخته شده اند. تعداد بالای دایناسورها هر رهگذری را یاد دوران ژوراسیک می اندازد و کودکان که دنبال دیدن شباهت های این حیوانات هستند از تماشای دسته دایناسورها حسابی لذت می برند. پس از اجتماع دایناسورها زرافه ای با اندازه های واقعی( حدود هفت متر) ایستاده است و همه اندامش با میلگردهای ضایعاتی، قد کشیده است.

هر بیننده ای که وارد بوستان بازیافت می شود می تواند از ایده های زیبا الگوبرداری کند و با ضایعات و بطری و قوطی های دورریختنی اشکالی مفهومی بسازد. این بوستان نمونه ای برای اجرا در کوچه ها، حیاط های مدارس، پارک های محلات مختلف و حتی بام هاست.

 

جهان مدرن و حفظ محیط زیست

 

سرویس بهداشتی با نمای سنگ مرمر تیره، جنوبی ترین بنای پارک است که روی بام خود پنل های خورشیدی حمل می کند. کمی بالاتر بنایی کوچک با دیواره های سبزرنگ نشان از خانه محیط زیست منطقه 16 دارد. روی دیوارها را با لاستیک فرسوده پوشانده اند. لاستیک ها را رنگ های سبز و سفید زده و به دیوار پیچ کرده و درون شان خاک ریخته و بذر کاشته و آن ها را تبدیل به گلدان كرده اند. فضای سبز عمودی که می تواند جایگزین مناسبی برای نماهای گران قیمت باشد. وارد ساختمان شده و با بانوان محیط زیستی منطقه آشنا می شویم. این ساختمان با رنگ سبز و سفید و نمای ویژه خانه محیط زیست منطقه 16 است.

 

آموزش های محیط زیستی

 

خانم شهبازی فعال خانه محیط زیست منطقه از فعالیت هایشان می گوید: «در این خانه آموزش های مختلفی برای اهالی منطقه برگزار می شود. پرورش گل و گیاه آپارتمانی و دارویی، را به مردم محله آموزش می دهیم. واقعیت این است كه ما بسیاری از مواد قابل بازیافت را به صورت زباله  دور می ریزیم، در حالی که می توان از آنها استفاده کرد. هدف از ساخت این پارک این است که نشان دهیم می توان با استفاده از پسماندهای خشک یک پارک را تجهیز کرد.» او درباره مخاطبان این دوره های آموزشی هم می گوید: «معمولا خانم های خانه دار محله و شهروندان نزدیک پارک به این کلاس ها می آیند. این فعالیت ها صبح ها انجام می شود و زنان شاغل شرایط حضور در این کلاس ها را ندارند.»

به گفته شهبازی همین خانه در نواحی مختلف منطقه نیز کلاس های آموزشی برگزار می کند. او درباره مهم ترین بخش مخاطبان شان می گوید: «امروزه بچه ها مهم ترین مخاطبان دوره های آموزشی زیست- محیطی هستند که آینده را رقم می زنند. آموزش با زبان کودکانه انجام می شود. محیط زیست را به کودکان معرفی می کنیم و اینکه برای حفظ آن چه کارهایی باید انجام دهیم. در پایان كلاس از بچه ها می خواهیم نقاشی بکشند تا ببینیم چه نکات آموزشی تاثیر بیشتری داشته است.» شهبازی درباره الگوی مصرف انرژی در خانه محیط زیست منطقه در ادامه می گوید: «اینجا خانه خورشیدی است. در واقع انرژی کل این ساختمان از انرژی خورشید تامین می شود. مدارس را برای بازدید به این پارک می آورند تا نسل های جدید با منابع انرژی دنیای جدید آشنا شوند.»

او درباره مسابقاتی که برای کودکان و دانش آموزان برگزار می کنند و تعامل شان با جانوران ساخته از مواد بازیافتی می گوید: «برای مثال مسابقات بهترین دورریختنی ها را برگزار می کنیم تا علاوه بر آموزش و همکاری، کارهای عملی انجام  دهیم. برای نمونه این ظروف پلاستیکی (ظرف شوینده سه لیتری) را طوری طراحی و برش داده ایم که پرندگان بتوانند از آن ها استفاده کرده و دانه بخورند. در زمستان برای حفظ پرنده ها این کارها لازم است.» مدتی است كه فعالان محیط زیست سه شنبه های بدون خودرو را در سراسر کشور باب کرده اند تا بلکه آسمان شهرها نفسی تازه کند. خانه محیط زیست منطقه 16 نیز عضو این کمپین است. شهبازی و همکارش که عازم کلاس آموزشی در پارک دیگری هستند، فعالیت شان را اینگونه بیان می کنند: «سه شنبه های بدون خودرو، خودمان هم در منطقه با دوچرخه تردد می کنیم که فرهنگ سازی شود و مردم کمتر از خودرو استفاده کنند. ما در این منطقه پارک های بی زباله داریم که با کمک افراد محله همان پارک، پارک ها را پاکسازی می کنیم.»

 

23.jpg

 

 

 

مهرداد مال عزیزی؛ معمار حوزه شهری از نقش پسماندها در طراحی شهری می گوید

آنچه به چشم ناید

حامد فوقانی

 

 

 

بازیافت زباله در چرخه حیات

 

زباله سازی فریاد ناسپاسی بشر به نعمت های زمین است. بشر با تولید حریصانه زباله، روزبه روز از تعداد گزینه های نجات خود از انفجار آلودگی کره زمین می کاهد. زباله سازی کفه دیگر مدرنیته تلقی می شود؛یعنی از زمانی که محیط زندگی بشر از طبیعت فاصله گرفت و روزبه روز دست ساخت های مصنوعی او جایگزین ابزار و عناصر طبیعی محیط شد. این بود كه زباله به فرهنگ زیست بشر ورود کرد و با هر قدم توسعه مدرنیته، دامنه زباله سازی نیز گسترش یافت. روزبه روز فاصله از تولید مواد تا زباله شدن آنها در زندگی معاصر، کوتاه تر می شود. در این میان آنچه برای ما اهمیت دارد این است كه ایرانی ها روزانه دوبرابر استاندارد جهانی و معادل 40هزار تن زباله تولید می کنند . در حالی سهم هر ایرانی روزانه بیش از 650گرم زباله است که این رقم برای شهروند اروپایی روزی 350گرم است.

پیشرفت های مدرنیته در تهران بزرگ در آمار زباله سازی آن پیداست. متوسط زباله روزانه هر شهروند تهرانی در سال 87 معادل 6800 تن بود. در حالی که این رقم در سال 92 به 8200 تن افزایش یافته است. در این میان در شهر تهران 50 هزار مخزن ذخیره پسماند در گذرهای محلات و 433 غرفه بازیافت در میادین محلات و 30 ایستگاه بازیافت پسماند در مناطق 22گانه و 11 ایستگاه انتقال پسماند وجود دارد. با این امكانات نهایتا حجمی حدود 15هزار تن زباله در هر روز به مرکز دفع و پردازش آرادکوه کهریزک انتقال داده می شود كه تنها 8درصد از آنها بازیافت می شود؛ این یعنی تا رسیدن به استاندارد مطلوب جهانی راه زیادی در پیش است. در حالی که کشور آلمان با بازیافت نزدیک به 80 درصد زباله های خود قهرمان محیط زیست جهان لقب گرفته و سوئیسی ها نیز بیش از 50 درصد پسماند خود را بازیافت و نیمی دیگر را در کوره های زباله سوز پودر می کنند. نكته اساسی اینجاست كه یكی از كمك های بزرگ به بازیافت در مكانیزم های پیشرفته به همكاری شهروندان در تفکیک زباله در مبداء برمی گردد؛ روشی که به كاهش بار هزینه بازیافت منتج می شود و صدالبته به فرهنگ سازی عمومی نیاز دارد که هنوز در کشور ما به طور فراگیر نهادینه نشده است.

 

جذاب برای كودكان

 

از خانه محیط زیست منطقه بیرون می آیم. بلبلی زیر آفتاب کم رمق زمستانی آواز سر داده است.  نیمکت ها و حتی گلدان ها در گوشه و کنار این بوستان از مواد بازیافتی مانند لاستیک های فرسوده انواع خودروها ساخته شده اند. این مکان با توجه به ایده جدید و منحصر به فردش مکانی جذاب و خاطره انگیز را برای بازدید کنندگان فراهم کرده و می تواند برای کودکان آموزنده و مفرح باشد.  طرح پارک بازیافت با استفاده از تجربه های جهانی در مورد بازیافت شکل گرفته است اما این پارک با این شکل برای اولین بار است که در ایران ساخته شده و انتظار می رود با ترویج این قبیل پارک ها در شهرستان ها نیز فرهنگ درست مصرف كردن و بازیافت در بین شهروندان رواج پیدا کند.

 

فرصتی برای نجات زمین

 

در کشورمان سالانه 35میلیون تن پسماند غذایی تولید می شود تا جایی که تحقیقات نشان می دهد، با این ارقام نجومی مصرف مواد غذایی، یک سوم شهروندان تهران از افزایش شاخص توده بدن و افزایش وزن رنج می برند.

از سوی دیگر، هزینه اولیه مواد پسماند و هزینه جمع آوری و دفن آنها در تهران، روزانه بالغ بر 2میلیارد و 250میلیون تومان برآورد شده است. با بررسی این آمار خیره کننده از اقلام مصرفی غذا و هزینه هایی که در تولید زباله به زندگی مدرن امروز تحمیل می شود، به یک نهضت خود پالایشی در احیای چرخشی مواد و منابع مصرف شده نیاز داریم. حال آنكه نقش مهم و تاثیرگذار هنرمندان و طراحان شهری و محیطی در نهادینه کردن فرهنگ بازتولید و احیای مواد مصرف شده انکارناپذیر است.

تغییر رویکرد مصرف گرایی مواد تا مرحله زباله سازی به رویکرد بازچرخشی آن تا مرحله تولید مجدد، همت تمام دستگاه های اجرایی و طراحان و هنرمندان را می طلبد. مبحث «چرخه عمر محصول» درعلم بازاریابی، در گذشته بر عمر طولانی محصول اشاره داشت؛ در حالی که در بازار مدرن، محصولات با چرخه عمرکوتاه و سریع بیشتر به چشم می آیند. در گذشته فاصله زمانی مراحل چرخه عمر محصول که به معرفی، رشد، بلوغ و زوال تفکیک می شوند، به واسطه نگاه کیفی و ماندگاری و پایداری محصول، با عمر چند نسل جامعه برابری می کرد. در صورتی که در عصر ارتباطات مدرن با افزایش سرعت داده پردازی و همچنین تغییر و تنوع پرسرعت در خلق مدها و کالاها و مصرف مواد، فاصله تولید تا زوال محصول در عمر یک نسل چندین بار رخ می دهد.

چرخه آب در طبیعت، پایدارترین نمونه در کره خاکی است. جریان آب باران از ارتفاعات کوهستانی به سمت دشت و تشکیل سفره های زیرزمینی  و رودخانه ها و سپس جاری شدن آن ها تا اقیانوس ها و فرایند تبخیر و تغییر شکل شان به توده های ابری و باران  ، آیینه بازیافت گسترده ترین و پرمصرف ترین ماده موجود بر کره خاکی بدون درصدی پسماند است. امروزه جوامع چاره ای جز به حداقل رساندن پسماندها و زباله ها ندارند و ناگزیرند به پایداری و ماندگاری تولید به گونه ای بنگرند که حداقل پسماند آن در چرخه عمر هدر رود. این امر به کارگاه های آموزشی به وسعت همه فرهنگ ها و جوامع نیاز دارد قبل از آن که آخرین فرصت های نجات از انفجار آلودگی کره زمین از دست برود.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *