دو، سه روز در خراسان شمالی

یکی از جاهای دیدنی و رفتنی در ایران مناطق نمونه و روستاهای گردشگری خراسان شمالی  است. بسیاری از هموطنان که راهی زیارت مشهد مقدس می شوند از مسیر گرگان – بجنورد به خراسان رضوی می روند یا از این مسیر برمی گردند، اما کمتر شده دو، سه روز در این منطقه بکر و زیبا بمانند و بوم گردی کنند. شاید یکی از دلایلش زندگی سنتی مردم این استان( دامداری، باغداری، کشاورزی و تولیدات صنایع دستی) و دوربودن از جامعه تبلیغاتی باشد، اما پیشنهاد می کنیم از این پس در سفر به مشهد مقدس دو، سه روز از سفرتان را در خراسان شمالی؛ یکی از قدیمی ترین سکونت گاه های تمدن بشری با آب و هوای مدیترانه ای و مراتع گسترده، بگذرانید و زمانی هر چند کوتاه را در موزه ای طبیعی و انسانی سپری و آرامشی تکرارنشدنی را تجربه کنید.

 

آغاز راه

مسیر ما از ادامه جنگل های گلستان در پارک ملی گلستان است. این بخش از جاده را صبح شروع کنیم، می توانیم تا شب چند منطقه زیبا را ببینیم و با مردمان شان آشنا شویم و سرانجام شب در بجنورد اقامت کنیم. جاده بین المللی را از میان جنگل های هیرکانی از تنگه راه ادامه می دهیم. بعد از اتمام منطقه تنگه راه، جاده 4 کیلومتری آسفالته فرعی در سمت چپ، ما را به خراسان شمالی در روستای دشت شاد می رساند. در جاده اصلی هنوز جنگل های گلستان در حوزه استان گلستان ادامه دارد. برای استراحت و دیدن یک روستای زیبا از جاده فرعی وارد می شویم تا ورودی استان خراسان شمالی را ببینیم.

 

طبیعت و فرهنگ غنی

در آغاز وارد خطه ای می شویم که کوه های سرسبز و زیبایش سیراب از چشمه سارهاست و از دل هر سنگش آب می جوشد. اقلیم مدیترانه ای و معتدل از روزگاران دور- دوره نوسنگی- باعث شده تا این منطقه محل استقرار انسان ها و زندگی اجتماعی باشد. چیدن و بهره برداری از گیاهان دارویی این مراتع در فرهنگ مردم ساكن این مناطق رایج است. به همین دلیل از کودکی با گونه ها و کاربردهای درمانی شان آشنا می شوند. جمعیت غالب خراسان شمالی تولیدکنندگان روستایی و عشایر هستند. از بدو ورود به نخستین روستا طوری درباره کشتی باچوخه سخن می گویند که هر شنونده ای خیلی زود درمی یابد خراسان شمالی، مهد این ورزش سنتی است. ورزش پهلوانی کشتی باچوخه هنگام جشن های برداشت محصول رونق خاصی دارد و هر روستا و طایفه برای قهرمانان روستاهای دیگر رجزخوانی می کنند و جایزه قهرمان معمولا بره ای سفید یا سرخ است. این منطقه از ایران در موسیقی هم صاحب ساز و سبک ویژه است. دوتار و 6تار می نوازند و ترانه های بومی می خوانند. مردم خراسان شمالی صنایع دستی منحصر به خودشان را دارند و یکی از مناطق ایران با تولیدات مداوم فرهنگی به شمار می آید.پس، با سفر به خراسان شمالی افزون بر  تماشای طبیعتی غنی و زیبا و همچنین آثار تاریخی متنوع، خرید سوغاتی های گوناگون از گیاهان دارویی، صنایع دستی تا عسل و آجیل را علاوه بر زعفران و زرشک تجربه کنید.

 

دامنه های درمانگر دَرکش

پاییز زیبا در کهن ترین جنگل های دنیا با زرد، نارنجی، سرخ و طلایی، طوفانی از رنگ دوسوی جاده راه انداخته است. آب و هوای معتدل و خنک بر سر و روی مان می پاشد و هر چندکیلومتر، جاده ای فرعی می تواند ما را به روستایی نمونه و منحصر به فرد برساند. راه را ادامه می دهیم تا رباط «قره بیل». 4 -5 کیلومتر پس از آن با جاده خاکی به روستای تاریخی اسپاخو می رسد. ادامه می دهیم تا چمن بید را هم از زیر چرخ خودرو رد  کنیم. در این جاده باید هوشیار بود و آرام تا سفری لذت بخش و بی خطر را تجربه کرد. کمی بعد از آن سمت راست جاده پیشانی نوشت تابلویی، روستای گردشگری «درکش» را نشان می دهد. محلی ها این منطقه را «هاور» می گویند. طی مسافت 2 کیلومتر در جاده خاکی کوهستانی ما را به روستای درکش می رساند. رودخانه درکش از ارتفاعات «یامان داغی» سرریز شده و از میان روستا می گذرد.

روستای درکش با چشمه سارها و آبشارهای مصفا، در کنار غنی ترین ذخیره گاه جنگل های بلوط شرق کشور جاذبه های بی بدیل بسیاری را در خود جای داده است؛ از باغ های میوه و انواع گیاهان دارویی و شفابخش تا گونه های مختلفی از حیات وحش و مارال ها و همچنین تپه های باستانی و چشم اندازهای بکر و دلپذیر كه جلوه ای خاص و بی مانند به این تفرجگاه بزرگ بخشیده اند. می توان در مراتع وسیع یا کنار رودخانه پیاده روی و هوای ناب استنشاق کرد. این روستا بنا بر نظر گیاه شناسان، گنجینه ای كم نظیر از گیاهان دارویی ایران را در دل خود جای داده است. تاكنون 380 گونه گیاه دارویی در این روستا شناسایی شده كه 79 گونه از آنها گونه های بسیار ارزشمند  و کمیاب هستند. اگر با مردم مهربان هاور آشنا شوید در فرصت کوتاهی گنجینه ای بزرگ از اطلاعات گیاهان دارویی منطقه را به شما می دهند. در فصل بهار جمعیتی از خارج روستا برای چیدن آویشن و کاکوتی و گون به درکش می آیند.

اهالی درکش با حضور مسافران به ویژه کوهنوردها و طبیعت گردهای حرفه ای آشنایی دارند. کوه یامان داغی، مسیرآبشار «کنگره زو» و «کُندآب»، جنگل های زیبا و پوشش گیاهان دارویی موجب شده كه این روستا در طول سال به میعاد کوهنوردان، گردشگران و دوستداران طبیعت تبدیل شود. درکش علاوه بر جاذبه های طبیعی، علاقه مندان به تاریخ را نیز جذب می کند. برج تاریخی «سبزعلی خان قراچورلو» و تپه  های متعدد باستانی در اطراف روستا حکایت از تمدنی كهن در این منطقه دارد.

شغل بیشتر مردم درکش، زراعت است. آنها شیعه جعفری هستند و به زبان کردی کرمانجی صحبت می کنند و جز کشاورزی، باغداری و دامداری هم پیشه شان است. بیشتر محصولات زراعی آنها گندم و جو، یونجه، ذرت و چغندر قند و عمده  محصولات باغی شان انگور، گردو، هلو و سیب است.

نخستین شهرستان ورودی خراسان شمالی مانه و سملقان است. شهر آشخانه 30 کیلومتر پس از درکش قرار دارد و بین راه می توان به جاده های فرعی پیچید و روستاهای زیبایی را دید. پس از درکش نزدیک به 20 کیلومتر می رانیم. در اینجا منطقه نمونه  گردشگری «کشانک» سر راه قرار گرفته است. امامزاده گلزار در دامنه های پوشیده از درختان و باغستان های میوه همه روزه پذیرای جمع زیادی از مسافران و مردم روستاهای اطراف است. سکوهای نشیمن و آلاچیق برای استراحت تعبیه شده است.

6 کیلومتر مسیر را پی می گیریم تا به منطقه نمونه گردشگری «شیرآباد» می رسیم. آبشار رودخانه وآب بند شیرآباد از جنوب و غرب روستا می گذرد. ارتفاعات اطراف منطقه و «دره زوگ» با دیواره های سنگی برای کوهنوردی و صخره نوردی جذابیت های خاص خودش را دارد و بعضی گروه های حرفه ای برای تمرین به شیرآباد می آیند. چهار کیلومتر دیگر ادامه می دهیم تا کنار روستای بیار، آبشاری با همین نام را با ارتفاع 15 متر می بینیم. مسافران زیادی توقف می کنند تا کنار آبشار عکس بگیرند. وارد شهر آشخانه می شویم و از آنجا 40 کیلومتر بین کوه ها و دور از رودها می رانیم تا در ادامه سفر به شهر بجنورد برسیم. از هر کسی سراغ محل تفریح و استراحت را بپرسید آبشار حمید یا پارک باباامان را پیشنهاد می دهد که هردو خارج از شهر و در مسیر جاده مشهد قرار دارند. روستای حمید در 7 كیلومتری شرق بجنورد واقع شده است. در جنوب روستا، دره ای تنگ با صخره های عظیم قرار دارد و در انتهای دره  به فاصله حدود 2 كیلومتر از روستای حمید آبشاری به ارتفاع 25 متر دیده می شود. آب آبشار از روستای آبچور سرچشمه می گیرد. روستا و آبشار حمید همواره  به عنوان مکانی تفریحی مورد توجه ورزشكاران كوهنورد و خانواده هاست. تفرجگاه معروف «باباامان» در 10 كیلومتری شرق بجنورد و در حاشیه جاده اصلی بجنورد- مشهد واقع شده است. این گردشگاه با پارك جنگلی و استخرهای دیدنی اش همواره مسافران بسیاری را برای رفع خستگی به خود جذب كرده است. در باباامان چشمه ای وجود دارد که از دل صخره می جوشد و آب آن به استخرهایی می ریزد كه با اختلاف سطح ساخته شده اند تا آبشار های مصنوعی تولید کنند. هوای لطیف و شب های دل انگیز و زیبای باباامان هرگردشگری را به سوی خود جذب می كند.

 

دشت شاد؛ نام یک روستا

سمت چپ جاده نشانی مجتمع خدماتی بین راهی دیده می شود. تا جاده اصلی 4 کیلومتر است و کمی پایین تر از آن روستای نمونه گردشگری دشت شاد قرار دارد؛ روستایی زیبا که یکی از قطب های تولید تخمه آفتابگردان است. اهالی دشت شاد روستای شان را دروازه شرقی پارک ملی گلستان می دانند و همیشه در مهار آتش سوزی ها زحمت بسیار می کشند و برای نجات طبیعت تلاش می کنند. شهریور و مهر حتی کف کوچه های روستا هم به ضخامت 10-15 سانتیمتر تخمه  آفتابگردان پهن کرده اند تا خشک شود. می توانید تخمه یک سال تان را از این روستا بخرید. آثار زندگی گذشتگان این منطقه به شکل قلعه، سردابه، تپه و محوطه های باستانی به چشم می آید و پر واضح است به خاطر شرایط مناسب اقلیمی همیشه شرایط زندگی فراهم بوده است.  دشت شاد که گویا نامش از شادی گل های خندان آفتابگردان گرفته شده، مرز ورودی جنگل گلستان است. اولین مجتمع خدماتی پذیرایی خراسان شمالی کنار روستا امکانات بهداشتی و پذیرایی دارد. اگر سراغ صنایع دستی را بگیرید زنان شال و قالی می بافند. پس از صرف صبحانه یا میان وعده به جاده اصلی برمی گردیم و درست قبل ازتونل گلستان، آبشار «آق سو» به معنی آب سفید، مرز استان های گلستان و خراسان شمالی  است؛ آبشاری حدود 15 متر و پوشیده از خزه و سرشار از آب و متاسفانه زباله های گردشگران که پیشنهاد توقف در آن را نمی دهیم. جاهای زیباتر و پاکیزه تری سر راه قرار دارند به شرط آن که همه ما در حفظ این مناطق بکر بكوشیم.

 

اسفراین؛ شهر تاریخی بلقیس

مسیر اسفراین را بعد از رویین ادامه می دهیم. از دوراهی فریمان می گذریم تا 26 کیلومتر دیگر به شهری تاریخی با ارگ زیبای بلقیس برسیم. شهر بلقیس یکی از بزرگ ترین بناهای خشتی و گلی ایران است که در ۳ کیلومتری جنوب غرب شهر کنونی اسفراین قرار گرفته و دارای وسعتی حدود ۵۱ هزار مترمربع است . این شهر مجموعه ای از آثار تاریخی را در خود جای داده است؛ از جمله: بقایای ارگ و خندق پیرامون آن، برج و بارو، مقبره شیخ آذری، ویرانه های معروف به منار تپه (مسجد جامع)، کوره سفالگری، آب انبار، بازار، کاروانسرا، بنای معروف به یخدان ها و یک گورستان وسیع در نزدیک دروازه شرقی. ارگ اسفراین پس از ارگ بم دومین بنای گلی و خشتی ایران است. این کهن دژ که اصلی ترین بخش باقیمانده از شهر تاریخی بلقیس است 29 برج دارد که هر کدام حدود 11 متر ارتفاع دارند و از هر سو با خندق احاطه شده اند. این شهر پیش از اسلام ساخته شد و زندگی در آن تا اواخر دوران صفوی جریان داشت. این شهر در ابتدای حکومت نادر در سال ۱۱۳۱ هـ. ق توسط افغان ها کاملا ویران شد. از آن روزها، کم کم نام افسانه ای بلقیس روی خرابه های شهر قدیمی اسفراین گذاشته شد. مسیر اسفراین به شیروان را می توان در جاده های بین روستایی راند و روستاهای نمونه گردشگری «پرکانلو» و زوارم را دید. جاده آسفالته اصلی، مسیری 128 کیلومتری پیش روی مان می گذارد. شیروان در شمال شرقی استان بین کوه ها و مراتع مرتفع زیبا قرار گرفته است.این منطقه روستاهای تاریخی زیبایی دارد و طوایف مختلف کرمانج را که قرن هاست به حفاظت از مرزهای شمال شرقی فلات ایران مشغول اند در خود جای داده است. اغلب جمعیت خراسان شمالی از اقوام کرد هستند که کرمانج نامیده می شوند . روایات تاریخ حضور آن ها در منطقه متفاوت است. در بعضی اسناد آنها را از طوایف ماد دانسته اند که900 سال پیش از میلاد از زاگرس به این منطقه آمده اند. در دوره صفوی برای حفظ مرزها از یورش ها و چپاول های ازبک ها، قبایل کرد از آذربایجان به این منطقه حرکت داده شدند تا مرزها و مراتع را از تهاجم بیگانگان حفظ کنند. دوره شاه عباس حدود پنجاه هزار خانوار طی کوچی بزرگ به حراست از مرزهای شمال شرقی آمدند. عشایر کوچنده کرمانج هر سال از «مراوه تپه» در گلستان تا خراسان رضوی را پای پیاده راه می روند و در طبیعتی ناب ییلاق و قشلاق می کنند.

 

فاروج؛ پایتخت آجیل ایران

گرچه تهران پایتخت ایران است، اما فروشگاه ها و مغازه هایش فقط تا آغاز نیمه شب باز هستند. فاروج اما پایتخت همیشه بیدار آجیل ایران است که نمی خوابد و شبانه روز بیدار و پرمسافر است. شهر فاروج در دره رود اترک بین رشته کوه های «کپه داغ» در شمال و «آلاداغ» در جنوب قرار گرفته و از شمال به شهر باجگیران در مرز ترکمنستان می رسد. این شهر آخرین شهر بزرگ خراسان شمالی است که از بجنورد 90 کیلومتر فاصله دارد و مسیر قوچان در خراسان رضوی را نشان می دهد.

حضور رودخانه اترک از یک سو و کوه «شاه جهان» از سوی دیگر، سبب رونق کشاورزی این ناحیه طی قرن های متمادی بوده و این شهرستان را به پایتخت آجیل ایران تبدیل کرده است. با وجود این که فاروج در ناحیه ای كوهستانی قرار گرفته  اما شهر فاروج در دشتی هموار و قابل کشت و کار بنا شده است.

این منطقه از خراسان شمالی نیز روستاها و تپه های باستانی متعددی دارد و قلعه های نظامی دوران اشکانی و ساسانی آن نشان از اهمیت مرزی این منطقه دارد. در شهر فاروج حمام های سنتی از دوره قاجار و پهلوی وجود دارند که با مصالح سنگ و ساروج ساخته شده و هنوز دایرهستند. این حمام ها با معماری ویژه خود می توانند یک نوستالژی جذاب، برای تان رقم بزنند. تنوع قومی در فاروج  زیاد است . سال هاست كه13 ایل مختلف در کنار هم به تولید و مرزبانی شمال شرق مشغول هستند. اقتصاد این شهر که از سمت مشهد، دروازه خراسان شمالی محسوب می شود به حضور زائران گره خورده است.

فاروج نمونه شهر توسعه یافته توسط صنعت گردشگری  است. قدیم ترها که اغلب زائران امام هشتم شیعیان از این منطقه می گذشتند توجه شان به خشکبار و آجیل مرغوب فاروجی ها جلب شد . فاروجی ها هم با تبحر در نحوه پخت آجیل و طعم دارکردن تنقلات، توانستند شهرشان را به پایتخت آجیل، تبدیل کنند.

کوه  و دشت فاروج با محصولات باغی خود سبب رونق زنبورداری در دامنه های سرسبز  خود شده است. عسل کم نظیری در این منطقه تولید و به فروش می رسد.

 

دهکده صنایع دستی

مانه و سملقان که ورودی استان خراسان شمالی  است رنگ ها و طرح هایی را نشان مسافران می دهد که اغلب تونالیته قرمز پررنگ در این بافته ها دیده می شود. شاید برای قابلیت شناسایی بین این همه سبزی طبیعت، رنگ سرخ را انتخاب کرده اند. این نقش و رنگ در همه مناطق خراسان شمالی به چشم می آید. فرش ترکمن نیز این رنگ ها را دارد. هنر دست زنان ترکمن استان اغلب توسط ترکمن های ساکن بجنورد و شهرستان  مانه و سملقان بافته می شود. عمده نقوش فرش های ترکمن از لحاظ شکل هندسی و شکستگی خطوط، خاص مردم کوچ نشین است که به صورت ذهنی و در انواع طرح های ترکمن یموتی، شانه ای، آغال، چهارقاب، غزال گز و قاشقی بافته می شود.

رایج ترین هنر عشایر کُرد، بافت نوعی گلیم به نام سفره کردی است که بازگو کننده داستان زندگی بافنده است. این هنر كه ویژه خراسان شمالی است در شهرستان های بجنورد، مانه و سملقان، شیروان، فاروج و اسفراین رواج دارد. سفره کردی در ابعاد 150×100 ،120×100 و 200×100 سانتی متر مربع و از جنس پشم بافته می شود. عمده نقوش به کار رفته در این دست بافته ها نقوش انتزاعی گیاهی، حیوانی و هندسی بر اساس سه شکل مربع، مثلث و دایره هستند.  آشخانه یکی از فعال ترین شهرستان های خراسان شمالی در تولید این دستبافته ها محسوب می شود. فرش ها و قالیچه های ترکمن تا گبه ، جاجیم و گلیم و دیگر بافته های مردم منطقه اغلب توسط دلالان محلی به شکل معامله پایاپای خریداری می شود. یکی از کارشناسان امور عشایری توضیح می دهد که دلال ها با چند کارتن شوینده تعداد زیادی دست بافته عشایری می خرند و با قیمت گران تر به فروشگاه ها می فروشند.

در شهر بجنورد فروشگاه های خشکبار و آجیل بیشتر به چشم می خورند كه نشان از رونق این خوراکی های خوشمزه در این شهر دارد. با این که این خطه از ایران مهد دست بافته های عشایری ا ست، اما فروشگاهی برای فروش صنایع دستی نمی بینیم و باید در خیابان های فرعی دنبال آن گشت. برای خریدهای خوب صنایع دستی و دیدن معماری روستای پلکانی «رویین»، باید از بجنورد 52 کیلومتر به سوی جنوب-جاده اسفراین- برویم. در این جاده زیبا ابتدا پارک زیبا و تاریخی «بش قارداش» قرار دارد. این پارک به دستور ناصر الدین شاه ساخته شده تا در مسیر زیارت در خطه ای خوش آب و هوا اتراق کند. پس از پارك طبیعی بش قارداش که حدود 18 کیلومتر پیش رفته ایم، «دره مهنان» قرار دارد که دسترسی آسان و حضور درختان بلند و انبوه، رودخانه و چشمه های آب قابل شرب آن، همواره پذیرای مسافران و گردشگران است. چشمه معروف مهنان كه در بخش انتهای دره داریان روستای مهنان قرار دارد ، یكی از پر آب ترین چشمه های منطقه به حساب می آید. وجود درختان كهنسال چنار و بقایای آسیاب آبی در اطراف آن، نظر گردشگران را به خود جلب می کند.

پس از استراحت و توقفی کوتاه مسیر را ادامه می دهیم و تقریبا پس از 30 کیلومتر به تابلوی کلات می رسیم. به چپ می پیچیم و پس از 7 کیلومتر جاده خاکی در یکی از دره های دامنه جنوبی گالاداغ به نام دره رویین به روستای نمونه گردشگری رویین می رسیم که عنوان دهکده نساجی سنتی را دارد و در سال های اخیر بیشتر مورد توجه گردشگران داخلی و خارجی قرار گرفته است. امكانات تفریحی و اقامتی برای رفاه حال گردشگران، زائران و مسافران در این منطقه فراهم است. رویین در زمره روستاهای پلکانی قرار می گیرد که عمده دلیلش شیب تند دامنه هاست. کوچه های پیچ در پیچ، بافت قدیمی خانه ها و شیب کوچه به کوچه روستا، ارتفاعات بلند، رودخانه های دائمی و درختان چنار کهنسال، چهره زیبایی به رویین داده  است. قدمت سکونت دراین روستا به 700-800 سال می رسد. کشاورزی و باغداری در همه جای خراسان شمالی حرف اول را می زند. گیلاس، گردو و سیب رویین  معروف است. البته در این استان هر روستا گردوی خود را مانند کشتی باچوخه بهترین می داند و گردشگران را به چشیدن و خریدن آن ترغیب می کند. رویینی ها از اقوام تات هستند چادرشب بافی  از جمله مهارت های آنهاست. در این روستا پارچه های بافت رویین شامل انواع چادرشب، حوله، دستمال، ملحفه و پارچه پیراهنی که ظرافت خاصی دارد و با رنگ های طبیعی رنگ شده  فراوان و با قیمت كم یافت می  شوند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *