دیدار از روستاهای طالقان

با گرم تر شدن هوا سفر به نقاط كوهستانی و گذران وقت در كنار جویبارها ، آبشارها و رودخانه ها در برنامه تابستانه خانواده های ایرانی قرار می گیرد. حتی برپا كردن چادرهای اقامت شبانه در مناطق كوهستانی و دشت ها و ماندن در طبیعت، از جاذبه های مهم سفر های پایان هفته به خارج از شهرهای بزرگ است. در شماره گذشته بخشی از روستاهای طالقان را در كنار رشته كوه های البرز معرفی كردیم و حالا بخش دوم این روستاگردی به مناطق بالا طالقان اختصاص یافته است كه هم بكر و دست نخورده مانده اند و هم جاذبه های طبیعی و تاریخی زیادی برای دیدن دارند.اگر به خاطر داشته باشید پیش تر اشاره كردیم كه این منطقه 80 روستا دارد كه بسیاری از آنها یا در حاشیه رودخانه شاهرود یا در دامنه رشته کوه  البرز قرار گرفته اند. طالقان اكنون 126 اثر تاریخی- معنوی و طبیعی ثبت شده در فهرست آثار ملی و 12 روستای هدف گردشگری دارد. اگر تاكنون فرصت نكردید به این روستاهای بكر و زیبا سری بزنید پیشنهاد می كنیم اول این گزارش را بخوانید و با چم و خم گشت و گذار در این منطقه كوهستانی آشنا شوید و سپس بار سفر ببندید.

 

قلمرو خط و خوشنویسی

مهران روستایی واقع در منطقه بالا طالقان است. این روستا نزدیك به یك قرن پیش دارای مكتب خانه بود و به همین دلیل است كه رقم بی سوادی در آن به صفر رسید. ساكنان این روستا نیز در دوره های تاریخی به شغل مکتب داری و معلمی مشغول شدند. روستای مهران همچنین همسایه دو استان گیلان و مازندران در طالقان است. شكل گیری این روستا را با استناد به كتاب تاریخ طبرستان و رویان مدیون حکومت های سادات – علویان در آمل دانسته اند. سلسله سادات علویان 800 سال در طبرستان، رویان و آمل در قلب رشته كوه های البرز حكومت كرد. مسیر تردد سادات علویان از آمل به الموت در قزوین آن طور كه در متون تاریخی آمده از روستاهای طالقان بود. سپاهیان علویان نیز از همین مسیر به سمت سیاهكل می رفتند. سپاهیان علویان خانواده شان را نیز در روستاهای خوش آب و هوای مسیر ترددشان كه برفگیر و مملو از مه نبود اسكان می دادند. سپاهیان سلسله علویان، روستای مهران را برای اسكان خانواده شان در كنار بومی ها انتخاب كردند و بدین ترتیب مهران وسعت بیشتری یافت.  روستای مهران زادگاه درویش عبدالمجید مهرانی خطاط و شاعر و عارف ایرانی است كه متخلص به مجید بود. درویش عبدالمجید مشهورترین خوشنویس خط شکسته نستعلیق در تاریخ خوشنویسی ایران است كه در خط شكسته با میرعماد در نستعلیق برابری می كرد. مقبره درویش عبدالمجید مهرانی در همین روستا واقع است. علی بابا مهرانی شاعر دوره زندیه، عبدالله خان از رجال سیاسی دوره ناصرالدین شاه و آیت الله شیخ محسن مهرانی از روحانیون مشروطه خواه قاجار نیز از همین روستا سر برآورده اند. روستای مهران همچنین دارای چشمه های زلال و متعدد، باغ های وسیع و دشت های سرسبز است. همچنین صخره های سنگی این روستا نیز مكان خوبی برای علاقه مندان به ورزش سنگ نوردی است.

 

غارها و چشمه های باستانی

وشته به معنای مكان خوب و نیكو است. این روستا از دوره سلجوقی به این سو دارای آثار معماری است. روستای وشته همچنین دارای یك امامزاده و بقعه تاریخی به نام بقعه پیر وشته است. مقبره پیر وشته یا پیر نمیر در روستای وشته از آثار معماری دوره اسلامی مربوط به قرن هفتم و هشتم هجری قمری است. این برج مقبره دارای تزئینات کاشی فیروزه ای و یك محراب گچبری است. بقعه امامزاده یوسف (ع) كه از فرزندان امام موسی کاظم (ع) است نیز در همین روستا واقع شده است. بنای بقعه امامزاده در منطقه ای در این روستا قرار گرفته كه به دلیل وجود درختان بادام در كنار آن با نام بادامستان نیز از آن یاد می كنند. قدمت بقعه امامزاده یوسف نیز به دوره صفوی باز می گردد.  این روستا همچنین دارای غارهای متعدد و چشمه های فراوان است كه از آب برخی چشمه ها و غارهای آن برای درمان نیز استفاده می شود.  دستكند بادامستان این روستا كه مردم محلی آن را غار بادامستان می نامند متعلق به ۱۵۰۰ سال پیش است. این دستكند باستانی، ابتدا با جریان آب و سپس به دست انسان ایجاد شد. به رغم آن كه تاكنون اثری كه ثابت كند انسان در این دستكند استقرار داشته از این اثر خارج نشده اما احتمال می رود دستكند بادامستان مكانی برای اسكان بوده باشد. اگرچه سفال هایی از دوره پیش از اسلام و دوره اسلامی از بخش های مختلف دستکند و فضای داخلی اتاقك ها به دلیل حفاری غیرمجاز به دست آمده اما هنوز این دستكند كاوش علمی نشده تا مشخص شود آیا برای استقرار استفاده شده است یا صرفا محلی برای فرار از جنگ ها و هجوم اسكندر و بعدها مغول ها بوده است. مسیر رفتن به روستای وشته در دو سو مملو از باغ های سرسبز و زیباست، اما مكان قرار گرفتن امامزاده و روستا در دامنه دو تپه روبروی یكدیگر قرار گرفته است. بافت قدیمی وشته همچنان نگهداری شده و كوچه باغ های زیبایی در این روستا ایجاد شده است. در وصف غارها و چشمه های روستای وشته نیز همین بس كه آب آشامیدنی روستا از آب یكی از غارهای این روستا به نام چرخ و چال تامین می شود.

 

دیار اهل كرامت

روستای دیزان به داشتن مراتع سرسبز و زیبا در فصل بهار شهرت دارد. می گویند نام این روستا به دلیل وجود قلعه های متعدد اسماعیلیان در این روستا از «دژان» (دژها) به دیزه، دیزج و دیزان تغییر یافته است. آیت الله شیخ مرتضی دیزانی طالقانی مدرس برجسته حوزه علمیه نجف، میرزا علی آقا احمدی دیزانی ادیب و نویسنده عهد قاجار، علی راجی شاعر و مدیحه سرای اهل بیت (ع) و میرزا زین العابدین آقااحمدی ادیب و نویسنده برجسته از مشاهیر این روستا هستند. دلیل شكل گیری این روستا، آن طور كه جامعه محلی آن را روایت می كنند اختلاف دو به نام های احمد و محمود بود. روستای دیزان بالاتر از روستای مهران واقع شده و دارای چند رشته كوه و تپه نیز هست. این روستا یكی از پر جمعیت ترین روستاهای طالقان است و از آنجا كه بین دو دره واقع شده است از آب زیاد و شرایط آب و هوایی بسیار خوب برخوردار است. مزارع و باغ های بسیار در این روستا گسترده شده اند. سبك معماری این روستا نیز به اواخر قاجار مرتبط است، اما برخی خانه ها كه قدمت شان به 100 سال می رسد به دلیل بی توجهی ساكنین این روستا در آستانه تخریب قرار دارند. دو حمام تاریخی در شمال و جنوب این روستا واقع است كه قدمت آنها به دوره قاجار بازمی گردد. از سوی دیگر وجود این دو حمام تاریخی بیانگر گستردگی این روستا در گذشته است. مقبره شیخ(پیر) حسین الهی از عارفان و سالكان سده 10 و 11 هجری قمری كه صاحب كرامات بود و در فهرست آثار ملی كشور به ثبت رسیده ، در روستای دیزان واقع است.

 

جایگاه كاتبان قرآن

روستای كركبود با توجه به موقعیت جغرافیایی و جاذبه های تاریخی، فرهنگی و طبیعی نظیر آبشار، امامزاده و حمام قدیمی و شخصیت ملانعیما ادیب و کاتب مشهور شاه سلطان حسین صفوی یکی دیگر از روستاهای هدف گردشگری در شهرستان طالقان است. در فاصله 700متری شمال شرق روستای کرکبود آبشار زیبایی از دل كوه به پایین سرازیر می شود. این آبشار كه از آن با عنوان آبشار كر یا آبشار كركبود یاد می كنند از آبشارهای زیبا، پرآب و مرتفع منطقه طالقان است. وضعیتی كه در طول تاریخ فشار آب بر صخره ها و کوه ایجاد كرده منجر به پیدایش حفره های طبیعی شده است. پیش تر در دوران كهن ساكنین این بخش از حفره های آبشار به عنوان پناهگاه استفاده می كردند و با تعبیه تیغه های سنگی این منطقه را به صورت اتاقك های مجزا درآورده بودند. در اتاقك های زیر آبشار خوشنویس ها، کاتبان و نسخه نویسان قرآن اسکان داشتند و با استفاده از فضای طبیعی بكر و زیبای این منطقه به نوشتن آیات قرآن و خوشنویسی می پرداختند. رودخانه کرکبود نیز از کنار همین روستا عبور می کند. سفالینه های به دست آمده از روستای كركبود نیز سابقه این روستا را به قرن های چهارم و پنجم هجری رسانده است. اقتصاد روستا بر پایه زراعت، باغداری و دامداری و همچنین تولید صنایع دستی شكل گرفته است.

آب و هوای مساعد و آب فراوان موجب شده تا ساكنان كركبود از باغداری خوب برخوردار باشند. سیب و گردوی كركبود در منطقه طالقان از شهرت زیادی برخوردار است. بنابراین اگر قصد رفتن به این روستای هدف گردشگری را دارید باید بدانید كه كوچه باغ های زیبایی را در این روستا مشاهده خواهید كرد.

آرامگاه امامزاده زید ابراهیم نیز در مرکز روستا در ضلع غربی یك حمام تاریخی قرار دارد. براساس روایت موجود نسب این امامزاده به امام موسی کاظم (ع) می رسد و قدمت بنای آن را به قرن نهم و دهم هجری نسبت داده اند. همچنین آرامگاه امامزاده شاه محمد حنفیه نیز در این روستا قرار گرفته است. این آرامگاه بر فراز بلندترین نقطه از ارتفاعات شمال شرقی روستای کرکبود به نام کوه شاه محمد حنفیه یا عقیق قرار دارد. بنای امامزاده شاه محمد حنفیه واجد ارزش های هنری و تاریخی و شبیه یك برج است. ملا یغمای کرکبودی یا همان ملا نعیما نیز در همین روستا دفن شده است. او از دانشمندان بزرگ اسلامی و مدرس نامدار حوزه علمیه اصفهان در قرن 12 هجری بود که به دلیل داشتن جایگاه علمی والا از جانب شاه سلطان حسین صفوی به ریاست کتابخانه سلطنتی منصوب شد. در داخل آرامگاه سنگ قبر مرمرین با خط شکسته نستعلیق نصب شده كه تاریخ وفات ملا نعیما را 1160 هجری قمری اعلام كرده است. از حمام تاریخی روستای كركبود نیز كه یك حمام قاجاری است تنها چهار طاق نما باقی مانده است.صنایع دستی روستای کرکبود نیز کرباس، جاجیم، گلیم، قالیچه، جوراب وکلاه و دستکش است. گردو و عسل نیز معروف ترین سوغات روستای کرکبود به همراه صنایع دستی این روستاست.

 

 

جاذبه های  طبیعی رودهای خروشان

رودخانه های طالقان سهم زیادی در زیبایی طبیعی ایجاد شده در این شهر دارد و از جمله مهم ترین منابع آبی سد طالقان هستند. اورازان رود، دیزان رود، رود گته ده، رودخانه اوچان، رودخانه جزینان، رودخانه حسنجون ، رودخانه خچیره ، رودخانه خسبان، رودخانه دهدر، رودخانه كركبود، رودخانه نویز، ناریان رود و رودخانه اصلی شاهرود مهم ترین رودخانه های خروشان این منطقه هستند.

چشمه های جوشان

ارتفاعات بلند و قله های مرتفع طالقان دارای چشمه های متعددی است که اهمیت وجود آب های زیرزمینی و چشمه های آب گرم، آب های گوگردی معدنی و بالا بودن سفره آب زیرزمینی را در این منطقه نشان می دهد. این چشمه ها عبارتند از: شاه چشمه عسلك در روستای عسلك، چشمه آبگرم گنداب در شمال روستای دهدر و در جنوب قله ماسه چال، چشمه آبگرم گراب در بالا طالقان و چشمه خچیره معروف به آلبالو گل آلو.

كوه های بلند

رشته کوه طالقان از کوهای متعددی تشکیل شده است كه کوه های حوضک زرچکانی ، پرودی ، نمار ، ارچنک ، زده چال ، پرگال ، غازانایورد ، خوشگه چال ، خاکرود ، شاه البرز، هزار بند، کرچال، عقیق و سات از آن جمله اند.

آبشارهای زیبا

بارندگی نسبتا زیاد در طالقان موجب پیدایش چشمه سارها و رودخانه های فصلی و دائمی و همچنین تشكیل آبشارهای بسیار در این منطقه شده است. آبشار های متعدد فصلی و دائمی در انحنای کوه ها و دامنه ها از ارتفاعات جاری است كه آبشار شل بن روستای بزج در شمال روستای خسبان به طول تقریبی 30 متر، آبشار روستای كركبود،آبشار روستای میر، آبشار ترنر در روستای جزینان دربند، آبشار آسکان كه در زمستان تبدیل به یك آبشار یخی می شود و آبشار سفید آب در غرب قلعه شاه البرز از جمله آبشارهای زیبای طالقان هستند.

پناهگاه حیات وحش

كوه های طالقان پناهگاه خوبی برای زیست حیوانات وحشی است . این منطقه تبدیل به زیستگاه خوب كل و بز كوهی، پلنگ، خرس، گراز، شغال، روباه، خرگوش، جوجه تیغی، گربه وحشی و گرگ شده است.همچنین كبك، كبك دری، بلدرچین، پرستو، كبوتر چاهی، قمری، حواصیل، بوتیمار، زاغ و زاغچه نیز در كوهستان های طالقان مشاهده می شوند. مرغابی، درنا، غاز خاكستری نیز در ماه هایی از زمستان و بهار در مسیر رفت و برگشت به مناطق جنوبی در این ناحیه توقف می كنند. انواع پرندگان شكاری و لاشخور مانند عقاب طلایی، دال و كركس نیز در كوه های طالقان زندگی می كنند.

 

روستای سیدزادگان

مهران روستایی واقع در منطقه روستای اورازان در بخش بالا طالقان نیز از روستاهای هدف گردشگری كشور و نیز از روستاهای سرسبز كوهستانی طالقان است. این روستا مناظر بکر و زیبا دارد و از روستاهای پر آب طالقان است. چشمه های متعدد این روستا در طول سال جوشان هستند و باغ های وسیع گردو را سیراب می كنند. تپه باستانی واقع در ورودی روستای اورازان كه زادگاه جلال آل احمد نویسنده مشهور ایران است، با آثاری از چهار هزار سال پیش، نشانه قدمت بالای استقرار بشر در این روستای تاریخی است. اهالی اورازان به چشمه های آب خود احترام می گذارند و حتی چشمه جوشان واقع در مركز این روستا را گرامی می دارند. این چشمه در خشك ترین فصول سال نیز جوشان است و به همین دلیل است كه این چشمه را مقدس دانسته اند. اورازان را به دلیل برخورداری از آب فراوان و چشمه های جوشان روستای آبریزان نیز خوانده اند. اورازان یك آبشار پرآب نیز دارد. اهالی این روستا همه سید هستند و از وصلت با غیر پرهیز می كنند و در صورتی كه ازدواج آنها با غیر از سیدزادگان باشد باید این روستا را ترك كنند. این روستا به امامزادگان خود نیز شهرت دارد و هر ساله زائران زیادی از روستاهای طالقان برای زیارت امامزادگان این روستای تاریخی به این روستا سفر می كنند. ضریح امامزادگان سیدعلاءالدین و سید شرف الدین در میان درختان گردوی كهنسال بر دامنه یك كوه در روستا واقع شده  است. امامزادگان این روستا از نوادگان امام محمدباقر (ع)  هستند. این دو امامزاده براساس پژوهش های انجام شده فرزندان امامزاده سیدنصرالدین هستند كه مدفن او در خیابان خیام تهران است. قدمت بنای زیارتگاه اورازان نیز به اواخر دوره صفویه و اوایل زندیه بازمی گردد. 45 نویسنده و كاتب قرآن نیز از همین روستای اورازان در طالقان سربرآورده اند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *