سفر به جیرفت همیشه سبز

همان طور که پایتخت نشینان برای گذران تعطیلات راهی جاده های شهرهای شمالی می شوند، مردم جنوب راهی سبزواران جیرفت می شوند که همواره پرآب، سرسبز و مفرح است. استان کرمان كه همسایه کویر لوت است، به واسطه کلوت های شهداد چنان شهرتی پیدا کرده که اغلب آن را استانی كویری تلقی می كنند. درحالی که به واسطه رشته کوه های هزار، لاله زار و جبال بارز و البته رودهای سرشار و چشمه های جوشان، جنوب این استان آب و هوایی کوهستانی دارد. جیرفت از شمال به کوه های بهر آسمان می رسد و رودخانه دائمی هلیل رود از این کوه ها سرچشمه می گیرد. همجواری با این رودخانه طی تاریخ، بارها جیرفت را دچار سیل کرده اما همین رود موجب پیدایش یكی از كهن ترین تمدن ها شده است. شاید برای همین نام سبزواران همواره بر پیشانی جنوب کرمان می درخشد. جیرفت همواره چهارراهی تاریخی برای مسیرهای جنوب، شرق، غرب و شمال بوده است.در گذشته های دور شاهراهی از خلیج فارس و بندر هرمز به جیرفت می رسید و راه ورود محصولات هندوستان  همین شهر بود.  در هر حال، اگر در زمستان قصد سفر بهاری دارید، پیشنهاد این هفته ما دیدار از هندوستان ایران است؛ جیرفت كه به تنهایی و به اندازه چند استان محصولات باغی و کشاورزی را تولید می کند.

 

چگونه برویم؟

برای رسیدن به جیرفت راه های زیادی وجود دارد. از طریق راه هوایی با بلیت 222 هزارتومانی می توان پس از یک ساعت و نیم پرواز از تهران در فرودگاه جیرفت فرود آمد. حتی می توانید خودروی خود را تا شهرهای نزدیک، مانند سیرجان، کرمان و بندرعباس با قطار حمل کنید و از آنجا به دل جاده های سبز بزنید. برای حمل خودرو با قطار باید 3 ساعت قبل از حرکت، خودرو را تحویل واگن های باری بدهید. برای رسیدن به جیرفت باید از شهرهای کویری کرمان یا سیرجان وارد جاده کوهستانی هزار شد و گردنه های زیبا را پیمود. اغلب مسیرهای این مناطق جاده های بین شهری دوبانده محسوب می شوند. از سویی؛ در جاده های جیرفت کامیون های حمل محصولات کشاورزی زیادی تردد می كنند که رانندگی در آنها احتیاط زیادی می طلبد و به همان اندازه لذت بخش است. از کرمان تا جیرفت مسیر 225 کیلومتری پیش رو است و از سیرجان 280 کیلومتر و از بندرعباس حدود 300 کیلومتر .

 

یک نیمروز هیجان انگیز

یک نیمروز  از سفر خود را می توانید به تماشای سد جیرفت بروید. جیرفت را 40 کیلومتر به شمال غرب برانیم به سد باشکوه جیرفت می رسیم که بین کوه ها و صخره های سترگ از یک سو و دیواره های بتنی از سوی دیگر اسیر شده است. جاده بر فراز هلیل رود و در خلاف جهت این رود تاریخی پیش می رود. هلیل رود از كوه های لاله زار و بهرآسمان پایین می آید.هلیل رود قرن هاست كه این صخره های بزرگ را سُفته و پیش آمده  است.  تصاویری که در اینجا دیده می شود، گردشگران را یاد پارک ملی «گرندکانیون» آمریکا می اندازد. از جاده كه بالاتر می رویم فقط صدای آب است که از پنجره های باز خودرو به داخل می ریزد. آب با فشار و صدای پرخروشی از دریچه های سد بیرون می ریزد و به اعماق دره سقوط می کند. عظمت هلیل رود را می توان در تنگه «نراب» دید؛ جایی که آب این رود پشت دیواره بتنی 133 متری سد جیرفت جمع می شود. این مسیرها را معمولا مردم محلی با وانت های تویوتا یا نیسان می روند.

 

جیرفت از در بهشت!

مسیر جیرفت را از سیرجان آغاز می کنیم. ابتدای مسیر خروج به سوی شرق، دشت های شوره زار و گاه رودهای فصلی گِل آلوده توجه   مان را جلب می کنند تا وارد حوزه شهرستان بافت  شویم . بعد از سربالایی تند سیروئیه، به کوه های لاله زار  می رسیم. از همین جا جاده رفته رفته سبزتر می شود و پوشش گیاهی بیشتر. اگر اطراف سیرجان درختان گز و تاق دیده می شود، این منطقه بافتی سبز دارد و گرد و ،بادام و توت در باغ های آن قدکشیده اند.این شهرستان بافت منطقه ای کوهپایه ای به حساب می آید. حدود 10 کیلومتر به مسیر ادامه می دهیم و از سه راهی دهستان بزنجان مسیر شرق( درب بهشت- رابر) را پیش می گیریم؛ جاده ای که پرتردد است و گاه فاقد شانه خاکی. گردنه مرجان را که گذشتیم به منطقه سیدمرتضی می رسیم که خیلی شبیه به جاده قزوین-رشت است . هر چندکیلومتر چشمه  یا نهر آبی کنار جاده به چشم می خورد. زمین های کشاورزی یا باغ های انبوه، دوسوی جاده به چشم می خورند. گله های گوسفند روی تپه ماهورهای سبزو  مردان و زنان دامدار پشت سر گله های شان دیده می شوند.

25 کیلومتر ادامه می دهیم تا به سه چشمه برسیم . اطراف جاده را باغ های گردو، گیلاس، آلو قیسی، سیب درختی ، هلو، آلبالو و بادام پوشانده و پایین دست جاده اراضی سبز کشاورزی(جالیز) تا فراسوی نگاه را پر می کند. کشاورزی در جیرفت قدمت چندهزارساله دارد و آب های بالادست و زمین های حاصلخیز تا کرانه هلیل رود، این منطقه را همیشه سبز نگه داشته است. آب آشامیدنی این منطقه از چشمه ها، رودخانه ها  و قنات ها تامین می شود که بسیار گواراست. دشت ساردوئیه با ارتفاع 2700 متر از سطح دریا، بلندترین دشت ایران و یکی از سردترین نقاط استان کرمان به شمار می آید. این منطقه امروزه نامی متفاوت دارد؛ «درب بهشت».

وجود درختان کهنسال و چند صد ساله گردو در این منطقه نشانه تلاش پیشینیان در آبادانی است. گردوی ساردو با پوست نازک و مغز سفید و خوشمزه معروف است و از هر کس سراغ بهترین گردو را بگیرید نام ساردو را می شنوید. اغلب مردم این منطقه به مرغداری، دامداری، پرورش قارچ و کشاورزی مشغول هستند. كشتزارهای بزرگ غلات در حاشیه جاده؛ گندم، جو، عدس، نخود و ماش است .

کوه های بهرآسمان در سمت راست جاده و بخش جنوبی مسیر به تماشای گردشگران ایستاده اند. این قله که ترکیبی دماوندگونه دارد نامش «نشانه» است. خودروهای بزرگ معدن مدتی  است به جان این کوه ها افتاده و به رغم مخالفت مردم و طرفداران محیط زیست همچنان کوه را زخمه می زنند و چشمه ها را یکی یکی کور می کنند. پیرمردی که کنار مزرعه به بیل ایستاده اش تکیه کرده و عرق پیشانی را با دست های زبرش پاک می کند، به ما می گوید: « هزار سال آباء و اجداد ما کشت و زرع کردند و زحمت کشیدند. اینها دارند همه زمین ها را نابود می کنند. به حیوان و گیاه رحم نمی کنند. به ما هم رحم نمی کنند. این آزارها خوب نیست. زمین قهرش می آید.»

خودروهای آفرود(دو دیفرانسیله) به وفور در بخش ساردوئیه دیده می شوند که نشان دهنده حضور پررنگ طبیعت گردها و مكان های گردشگری کوهستانی  است. در زمستان که بخش های بالایی بهرآسمان پوشیده از برف است، تراکم سروهای وحشی(ارس)، جلوه خاصی پیدا می کند. آلاله، آویشن، گاوزبان، فرفیون و زیره در دامنه های این کوهستان عطرافشانی می کنند. طراوت نرگس های تازه شکفته در چندقدمی جاده،  باعث می شود ناخواسته پا را روی ترمز بگذاریم تا ریه ها را پر از عطر نرگس کنیم.

 

نام جبال بارز در استان کرمان یادآور کوه ها، جنگل ها، آبشارهای بلند، روستاها و چشم اندازهای پرجاذبه طبیعی است. این کوه كه به طول 250 کیلومتر طولانی ترین رشته کوه جنوب شرق ایران است، بین شهرهای جیرفت و بم باغ ها و كشتزارهای بسیاری ایجاد کرده است. در اینجا جاده ای با شیب ملایم و چشم اندازها و گذرهای زیبایی وجود دارد و در واقع؛ یکی از زیباترین جاده های استان کرمان و کشور محسوب می شود

 

دلفارد بعد از گدار

مسیر ساردوئیه را به سوی جیرفت در 80 کیلومتری جنوب شرقی ادامه می دهیم. اینك در مسیر زیبای کوهستانی قرار داریم. گاهی در زمستان ، برف، پیچ های این جاده را خطرناک می کند. چمنزارها، برکه های آب و چشمه سارهای کنار جاده، باغ های گردو و آبادی های بین راه، قاب های زیبایی جلوی چشم می نشانند که به منطقه سربیژن مشهور است. از منطقه سربیژن به منطقه گدار می رسیم که امروزه گردنه امیرالمومنین نامیده می شود. پیچ های تند و نفس گیر گدار با چشم اندازهای وسیع و رنگارنگش شبیه جاده  چالوس است. دامنه های جنگلی همراه با پسته های وحشی و صخره های بزرگ نگاه را تا بازی ابرها می کشاند. کنار جاده چند محل توقف برای تماشای طبیعت و آزادکردن نفس های حبس شده در سینه وجود دارد. دره های عمیق همراه با صدای خروشان آب هیجانی  وصف ناپذیر ایجاد می کند. دلفارد همان مقصد دلخواه جنوبی هاست. باغ های پرتقال که میوه های شان از دی  تا اواسط اسفند چیده می شوند. کامیون ها پشت سر یکدیگر از باغ ها بیرون می زنند و میوه شب عید را می رسانند.

دلفارد موز هم دارد. اینجا میوه های سردسیر، معتدل و گرمسیری کنار هم می رویند. باغ های گیلاس و زردآلو را هم می بینیم. آب و خاک دلفارد حتی برای گیاهان هم جذاب است و ماندگارشان می کند چه برسد به مردم بلوچستان و یزد و بندرعباس! خودروها و مردمان این سه استان به وفور در جاده ها و رستوران های کنار جاده با شما خوش و بش می کنند و می توانید با جنوبی های خونگرم و مهربان آشنا شوید. در اینجا بیش از هر چیز کشاورزی و تنوع محصولات آن جالب است.

رود دلفارد از چشمه ها و نهرهای بهرآسمان به هم می پیوندد و باغ های میوه را تامین و دلفارد را دو قسمت می کند. در تابستان کنار این رود تاکستان های سبز و تمشک های وحشی و سپیدارهای بلند هر رهگذری را به توقف تشویق می کند. درخت های نخل روی سر درختان پرتقال ها سایه انداخته اند. درخت های زردآلو، گیلاس و انار مانند سربازان، منظم، پشت سر هم صف کشیده اند. هوای دلفارد به هوای مدیترانه ای مشهور است. وقتی سراغ جاهای دیدنی روستا را می گیریم با خوشرویی مسیر پیاده زیر چنارهای بزرگ را نشان مان می دهند که «گُلم دخترکش» می نامند. در اینجا حوضچه های زیر آبشار را گُلم می گویند و چون دختری در آن غرق شده ، به آن گلم دخترکش می گویند . یادتان باشد دلفارد 2 بهار دارد؛ یکی اواخر بهمن و اول اسفند که بهار کویری است. یک بهار هم فروردین. 2ماه از سال، دلفارد پر از عطر شکوفه است.

در زیر سایه چنارها  مسیر کنار نهر را می پیماییم. آبشار کوچکی به جلوهدایت مان می کند. روزهای تعطیل، جمعیت زیادی از یزد و بندرعباس به تماشای این آبشارها می آیند تا خنکا و خروش آب را دریابند. عطر پونه و گیاهان بسیار دیگر فضا را پر کرده است. گیاهان دارویی به صورت خودرو در اینجا می رویند. نغمه دل انگیز پرندگان از لای چنارهای بلند شور خاصی به فضا داده است. در ادامه مسیر سنگ های بزرگ تری هست که باید از روی  آنها بالا برویم. گُلم دوم از بقیه بزرگ تر و ارتفاع آبشار آن حدود 10 متر است. با عبور از دیواره سمت چپ آبشار به گلم دوم می رسیم که کاسه سنگ زیبایی را نمایش می دهد. برای رسیدن به آبشارهای بالایی، مسیر دشوارتر می شود و تجهیزات بیشتری نیاز هست. رودخانه در بالادست آبشارها و در کف دره ای سبز و پوشیده از درختان کوهی،از کوه پایین می آید. شیب دامنه های این دره را درختان بنه تا ارتفاع 2500 متری اسیر تنه و ریشه های محکم خود  کرده اند و در ارتفاعات بالاتر، شکوه اُرس ها، دیدنی و ستودنی است. آبشار دلفارد در جریان مسیرش، خطی از چنارهای تنومند را به وجود آورده است. قدم زدن در حاشیه این آب و تنفس طراوت این دره پُر چنار در همه فصل های سال لذت بخش است.

مسیر را به سمت جاده اصلی ادامه داده و راه جیرفت را پیش می گیریم. روستای رضی آباد را که می بینیم، ارتفاع کمتر و دشت فراخ تر و رودخانه بزرگ تر می شود تا به منطقه حفاظت شده «گُلپرک» می رسیم.گلپرك درختچه نادری است ویژه بیابان های بوشهر، هرمزگان، خوزستان و کرمان . این درختچه در معرض خطر انقراض قرار دارد. این درختچه ها انارهای «شرطان» می دهند. مزارع صیفی تا فَرادست پیداست. ماشین آلات کشاورزی و حمل و نقل کشاورزی و همه نوع محصول تازه هر روز از اینجا راهی شهرهای دیگر می شود. کنار هر باغ بایستید میوه و سبزی تازه تعارف تان می کنند.اكنون تا جیرفت حدود 25 کیلومتر راه هست.

 

شهر 7000 ساله

حدود 7000  سال پیش در جنوب شرقی ایران اقوام آرتا زندگی می کردند که نمادشان عقاب بود. سال 2001 میلادی بارش زیاد، سیلاب راه انداخت و هلیل رود دچار طغیان شد .در پی این حادثه بود كه به یك باره نظریه های باستان شناسی در خصوص شکل گیری تمدن به چالش کشیده شد. فردای سیل، مردم هزاران شی ء تاریخی را بر کرانه های رود دیدند و ناگهان متجاوزان به آن منطقه هجوم آوردند و حفاری های غیر مجازی انجام دادند تا پروفسور یوسف مجیدزاده در راس هیاتی از اروپا برای کاوش به جیرفت آمد و مناطق کنارصندل شمالی و جنوبی رودخانه هلیل را پیدا کرد و افسانه شهر دقیانوس از رویا به حقیقت پیوست. پیدایش خطی مربوط به سده ها قبل از پیدایش تمدن بین النهرین در این منطقه همه نظریات باستان شناسی را به چالش کشید و از تمدنی کهن تر پرده برداشت. هزاران قطعه از ظرف هایی که مردم محلی از سواحل رودخانه پیدا کردند؛ ظرف های سنگی تراشیده شده با نقش های پیچیده انواع گیاهان ، درختان (به ویژه خرما) و حیواناتی مانند بز، گاو نر، مار، پلنگ، عقرب، و… بود.  به اعتقاد دكتر مجیدزاده؛ اگر تا پیش ازاین خط میخی و خط هیروگلیف به عنوان اولین خطوط كشف شده در دنیا مطرح می شد، با كشف الواح گلی در جیرفت با خطی مواجه شدیم كه دارای اشكال هندسی بوده و تاریخ آن بسیار قدیمی تر از 2 خط دیگر است. تمدن هلیل رود با انشان از ایالت های مهم عیلام همسایه بود. مقایسه اشیای پیدا شده در گورهای شاهی در اور با اشیای به دست آمده از گورهای مردمان عادی جیرفت و شهرسوخته نشان می دهد كه ساکنان جنوب شرق ایران از نظر رفاه و پیشرفت از سومریان پیشرفته تر بودند. مردم این منطقه از ایران با دانش ذوب فلز و تركیب آلیاژهای مختلف آشنایی كامل داشتند. در یكی از كارگاه های كاوش در كنارصندل جنوبی، حدود 8 كوره ذوب  فلز، اشیای مفرغی و قالب های ذوب فلز و تعداد زیادی جوش كوره پیدا شد که نشان دهنده فعالیت صنعتی و آشنایی با دانش فلزگری در این منطقه است. معماری جیرفت در كنارصندل جنوبی به 2 بخش معماری حاكم نشین و معماری مردمان عادی یا خانه های شخصی تقسیم می شود . یکی از کارگاه های کاوش در دقیانوس بخشی از یک گرمابه بزرگ است که دارای مخازن آب، اتاق های شست و شو با اندود ساروج است.

 

جبال بارز؛ آبشار و باغ

نام جبال بارز در استان کرمان یادآور کوه ها، جنگل ها، آبشارهای بلند، روستاها و چشم اندازهای پرجاذبه طبیعی است. این کوه كه به طول 250 کیلومتر طولانی ترین رشته کوه جنوب شرق ایران است، بین شهرهای جیرفت و بم باغ ها و كشتزارهای بسیاری ایجاد کرده است. در اینجا جاده ای با شیب ملایم و چشم اندازها و گذرهای زیبایی وجود دارد و در واقع یکی از زیباترین جاده های استان کرمان و کشور محسوب می شود. از بم که مسیر جیرفت را پیش بگیرید علاوه بر تماشای روستاهای زیبا ، رودها و نهرها از 12 تونل سنگی می گذرید که هر کدام به نام یکی از ماه های سال نام گذاری شده اند. پس از طی هر یك از این تونل ها ، چشم اندازهای بی نظیری می بینید. جبال بارز و روستاهای آن مانند: پاگُدار، مهرگان، مسکون، اسبی، گراغان، انجیر سیاه، محمد آباد که نزدیک تر به جاده هستند، رنگ و روی سبزتری دارند. در این جاده هر چه به جیرفت نزدیک تر می شویم، حاشیه آن سبزتر و كشتزارها مدیترانه ای تر می شود. در مسیر بم به جیرفت علاوه بر روستاهای کنار جاده، روستاهایی در پس کوه ها با جاده های فرعی و خاکی قرار دارند که گاه ما را به ایلات و عشایر می رسانند. عشایر قوم «کوچ» از بلوچ های منطقه یا طوایف «هزاری» ها هستند که بین همین کوه و دشت های سبز، دام های خود را می چرانند. بافته های این عشایر اغلب قالی های 6 متری با نام جبال بارز است. این قالی های زیبا را که رنگ قرمز تیره در آنها زیاد به کار رفته می توانید ارزان تر از آنچه فکر کنید، از  خود تولیدکننده های ساکنِ سیاه چادرها بخرید.

شهرستان جیرفت به تنهایی اقلیم های متفاوتی دارد. شمال شرق شهر جیرفت به آبشار و روستای دهبکری می رسد که در بهار بسیار تماشایی  است و جزو ییلاقات شهرستان به حساب می آید. در جنوب و جنوب شرق می توان آبشارهای «وَروار» و «دوساری» را دید که جزو بلندترین آبشارهای ایران به شمار می آیند و از کوه های جبال بارز در شرق این شهرستان سرچشمه می گیرند. هنگامی که از جیرفت به سوی جبال بارز حرکت کنید، پس از گندمزارها و جوزارها، باغ های پرتقال و لیمو نمایان می شوند و  كمی جلوتر، باغ های زردآلو ، گردو و بادام که خانه های روستایی را در دل سبز خود پنهان کرده اند. جیرفت را به سوی شرق ترک می کنیم تا دیدنی های کوهپایه ای جبال بارز را به تماشا بنشینیم. از دوراهی دولت آباد 2 کیلومتر بالاتر می رویم تا روستای طوهان و مسیر را به شمال ادامه می دهیم . کمتر از 10 کیلومتر به سه راهی «دشت کوچ» می رسیم . همه جا پوشیده از كشتزارهای سرسبز گندم است.همچنین در زمین های شیب دار ماش، عدس و نخود به چشم می آیند. از آنجا 13 کیلومتر بین دشت ها و مزارع گسترده، ادامه می دهیم تا به آب گرم «درگُرج»  میجان می رسیم. نخلستان ها نشان از آب و هوایی گرم دارند و در بالادست، باغ های گردو نوید هوای کوهپایه ای را می دهند. چشمه گُرج از نوع چشمه های گسلی و گرم است و آب آن جان بخش باغ ها و زمین های کشاورزی میجان. پس از پشت سر گذاشتن باغ های میجان وارد دره ای از بخش میانی جبال بارز می شویم که «حیشین» نام دارد. میجان، حیشین، گمرکان و امجز مهم ترین مناطق گردشگری حاشیه رودخانه  هستند.

در مسیر جیرفت به عنبرآباد در جنوب و قبل از رسیدن به کارخانه مواد لبنی، جاده آسفالته ای در جهت شرق و به سوی جبال بارز تا کیلومترها در شیب دشت، بالا می رود. چشم انداز این مسیر، دامنه های جبال بارز و تصویری از باغ های انبوه مرکبات است. باغ ها و خانه های ساکنان حیشین در بلندی ها و پیچ و تاب جاده، زیبایی خاصی را به نمایش می گذارد. در فصل های پر باران، وجود آب در رودخانه حیشین، جلوه ای خاص دارد. قبل از رسیدن به حیشین جاده خاکی در جهت جنوب از جاده آسفالته جدا می شود و در کوه های سمت راست ادامه می یابد. مسیری خاکی با پیچ ها و شیب های پی در پی زیر پاست که پوشش گیاهی منطقه بر زیبایی آن می افزاید. این جاده حدود 10 کیلومتر ادامه دارد تا به منطقه «درین» می رسد. آبشار سرن کوه با ارتفاعی حدود 150 متر در انتهای دره درین، یکی از بلندترین آبشارهای ایران است که متاسفانه به دلیل کم آبی و خشکسالی های اخیر، آب  آن بسیار کم شده و فقط پس از باران های شدید و جاری شدن رودخانه، عظمت و ارتفاع آن جلوه گری می کند.

دامنه های جبال بارز را روستا به روستا از جاده های خاکی و کوهستانی پایین می آییم. در بخش جنوبی رشته کوه جبال بارز و در 35 کیلومتری جنوب شرقی شهر عنبر آباد در روستای «رود فرق» بزرگ ترین آبشار دائمی ایران با ارتفاعی نزدیک به 150 متر در نزدیکی روستای «باغ آهنی»، سکوت کوهستان را با خروش وحشی، اما زیبای خود می شكند. این آبشار پر صلابت در دامنه قله «علم شاه» واقع شده است. ابتدای مسیر رسیدن به این آبشار باغ های نارنجی رنگ مرکبات، سپس نرگس زار رویایی و بعد، بستر سنگی رودخانه قرار دارند.  پس از برگشت، به عنبرآباد می رسیم.این شهر را حدود 15 کیلومتر به سوی جنوب ادامه می دهیم تا نخلستان های قدیمی و باغ های وسیع مرکبات  كه یکی از اصلی ترین تفرج گاه های نزدیک این شهر محسوب می شوند. در بخش شرقی دوساری، چشمه زلالی از دل کوه می جوشد. این نقطه به بُندری مشهور است. طراوت دل انگیز این چشمه، لطافت خاصی به هوای دوساری می بخشد. ایستادن بر تپه ها و بلندی های دوساری و تماشای چشم اندازها به ویژه رقص شاخ و برگ نخل های پرشمار دامنه این روستا و عظمت نخلستان های آن، تصویر زیبایی از سفر در ذهن حک می کند.

 

کجا بمانیم؟

اگر خواستید صبح با طلوع آفتاب عطر لیمو را حس کنید، در منطقه گردشگری دلفارد در شمال جیرفت، هتل بزرگ دلفارد با معماری سنتی راه اندازی شده و شما را به اقامت در خانه های شیروانی دار خود دعوت می کند. جایی که آشپزها غذاهای سنتی کرمان را پیش روی شما می پزند و نان تازه را از تنور بیرون می آورند و سر سفره گردشگران می گذارند. در جیرفت هم چند مهمانسرا و هتل برای اقامت گردشگران و مسافران وجود دارد، اما نکته مهم این است که در جنوب شرق ایران هرگز نگران اقامت خود نباشید. در اغلب خانه ها به روی مسافران باز است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *