سفر به غربی ترین نقطه ایران , ایلام

استان ایلام در غرب ایران و فاصله 700 کیلومتری از تهران، روزانه میزبان هزاران مسافری  است که از این شهر می گذرند و به عراق می روند یا از آنجا برمی گردند؛ از زائران عتبات عالیات گرفته تا تاجران و صنعتگران ایران در اربیل. با این  همه ایلام یکی از مناطق بكر گردشگری ایران به حساب می آید. گرچه بخش جنوبی استان ایلام در نیم فصل دوم، روزانه میزبان صدها و هزاران نفر از گردشگران راهیان نور است  اما طبیعت ناب و جذابیت های تاریخی این استان روبه رشد، برای اغلب ایرانیان  کمتر شناخته شده  است. ایلام، علاوه بر طبیعت زیبای جنگل های بلوط و کوه های سر به آسمان ساییده زاگرس با چشمه ها و آبشارها و غارهایش، کهن ترین تمدن های بشری را در خود جای داده  است. شهر تاریخی سیمره، تنها یکی از جاذبه های ایلام باستانی  است. آنچه هرگز از سفر به ایلام فراموش تان نخواهد شد، سادگی، مهمان نوازی و کباب بازی! مردمان ایلام است.

 

6-2.jpgسرزمین كباب

برای رسیدن به ایلام، جاده کرمانشاه را طی کرده و پس از گذر از کمربندی این شهر، وارد آزادراه کرمانشاه-اسلام آباد شده و پس از اسلام آباد، حدود 100 کیلومتر در جاده های پیچ  و خم دار زاگرس به سوی جنوب می رانیم تا سه کیلومتر قبل از شهر ایلام در کنار تونل جدید آزادی، تنگه  ارغوان را ببینیم. جنگل های انبوه بلوط در دو سوی جاده، تیغه های سنگی و زیبای کوهستان، درختان ارغوان و بوته های گون در طول تنگه به وفور به چشم می خورند. در این منطقه صنعت زنبورداری رواج زیادی یافته  و کندوها جابه جای آن دیده می شود.  هر ساعتی از شبانه روز وارد ایلام شوید، منقل کباب و جگر(جگروز) را در گوشه و كنار شهر می بینید. دود كباب مسافران را به توقف و کباب بازی تشویق می کند. به محض ورود  به بازار کباب ایلام و مشتری های خندان آن در می یابید در سرزمین دیگری هستید. ایلام، دیار مهربانی است. منطقه ای با زیبایی های بی بدیل، مردمی مهربان از اقوام غربی ایران( کرد، لک، لر و عرب ) که سال ها درگیر جنگ با متجاوزان بعثی و منافقان بودند و حالا سال هاست پذیرای زائران زیادی می شوند که اغلب راهی عتبات عالیات هستند و از زیبایی های این بخش از زاگرس بی خبرند.  از هر ورودی که وارد ایلام شوید نگاه تان روی تپه خرگوشان که پوشیده از بلوط های سبز است، می لغزد. گرچه این شهر محصور بین کوه هاست  اما کوه قلاقیران در سوی چپ شهر، نماد ایستادگی ایلام به شمار می رود. این کوه زیبا در تفرجگاه جنگلی ششدار در غرب ایلام واقع شده  است.

 

6-2.jpgدره شهر

برای رسیدن به شهر تاریخی سیمره باید از گردنه ها و دامنه های کبیرکوه؛ بزرگ ترین رشته کوه ایلام بگذریم. این رشته کوه با 175 کیلومتر از مهران در مرز عراق آغاز شده و تا امتداد دره شهر کشیده  شده  است. رشته کوه زاگرس جنگل های بلوط، مسیری بکر و زیبا را به مسافران این دیار نوید می دهد. جاده در اغلب مناطق، فاقد شانه خاکی ست و بین كشتزارهای پهناور و دشت های فراخ پیش می رود.

هنوز 10 کیلومتر از شهر را به سوی جنوب ترک  نکرده ایم که رودخانه «برآفتاب» با آبی زلال بین دامنه ها می پیچد و در مسیر گم و پیدا می شود. حدود 20 کیلومتر از کنار مزارع بزرگ و دامنه ها و تپه ها با بلوط های سبز می گذریم. جاده دو مسیر متفاوت می شود. جاده ارکواز(ملکشاهی) که کوهستانی و سردسیر است و به قله کبیرکوه، بلندترین قله این  رشته  کوه می رسد. دره شهر در دامنه های شرقی کبیرکوه، کنار رودخانه کرخه (سیمره) پایین می رود و ناحیه جلگه ای با روستاها و كشتزارهای سبز پیش روی مان گسترده  می شود. گرچه جاده ارکواز کوهستانی  است  اما با طی 5 کیلومتر می شود به «گُل گُل علیا» رسید و سنگ نوشته ملکشاهی مربوط به سه هزار سال پیش را دید.  این کتیبه بزرگ در كنار روستای گل گل  و بر دیواره  كوهی نگاشته  شده و همراه آن نقش یك  سرباز آشوری با كلاهخود و پیکانی در دست و ماه  و ستاره بر  بالای سرش حک شده  است. چند جمله ای با خط میخی نگاشته  شده که مربوط به آشور بانیپال، پادشاه عیلام آن روزگار است. ایلام امروزی بخشی از تمدن عیلام تاریخی در تمدن بین النهرین است که فرصت های بسیاری برای کاوش و تحقیق در آن نهفته  است. پس از این مسیر به جاده دره شهر برمی گردیم و حدود 15 کیلومتر در پیچ و خم های جاده، پیش می رانیم تا تابلوی آبی رنگ روستای «پاکَل» دیده شود. خانه های این روستا با فاصله از هم بنا شده اند. خانه هر یك از روستاییان درون مزرعه خودش قرار دارد. اغلب كشتزارها دیوار و حصاری دور خود ندارند. غار کُناتاریکه که بره زرد هم می خوانند، در کوه بدره و بلندای گسیوان  درست در بالای روستا قرار دارد. جاده خاکی تا نزدیک غار می رود. برای ورود، باید تك به تك به شکل سینه خیز وارد شویم. به محض ورود ناگهان دمای هوا به شدت افت می کند و سردی عمیقی به جان می ریزد اما سر که بلند می کنیم از این همه شگفتی بهت زده می شویم. حوضچه ای وسط غار قرار دارد كه باعث سردی بیشتر هوا می شود. کرمی، راهنمای مان، می گوید:« در اینجا به خاطر سردی هوا هیچ موجود زنده ای زندگی نمی کند.» در غار پرده های سنگی، صدها ستون و مجسمه استالاکتیتی و استالاگمیتی شکل گرفته اند؛ انگار گالری هنری کم نوری پیش روی مان قرار دارد. تالارها، چاه ها، دهلیزها و دالان های متعددی وجود دارد که بدون راهنما هرگز پی نخواهید برد كه از کدام یك وارد و  از كدام یك خارج شده اید. ارتفاع تالارها گاه تا 12 متر می رسد. عمق غار 350 متر است. تنها عاملی که اجازه توقف بیشتر برای تماشای موزه طبیعی زیرزمینی نمی دهد، سرمای هوای درون غار است.

 

6-2.jpgكنار رود كرخه

از شلوارهای مردان این روستا می شود فهمید از ناحیه کردنشین و لک به منطقه لرنشین ایلام رسیده ایم. مردمانی ساده و مهربان و با تعارف های بی ریا که اگر شما اهل تعارف باشید در برابرشان کم می آورید و در عوض ادامه سفر، مهمان خانه های اهالی می شوید. هنگامی که مهمانِ بزرگ خانواده ای شدید، خانواده های دیگر نیز انتظار دارند، مهمان شان شوید. اینگونه است كه تصمیم می گیرید تا در برنامه سفرتان تغییراتی بدهید؛ به خصوص اینكه موسیقی لری و کمانچه در خانواده های این روستا حضوری پررنگ دارد. همین عامل، به جاذبه ای دیگر برای ماندن در روستای پاکل تبدیل می شود. در مسیرمان، رودخانه کرخه، پس هر پیچ، خودنمایی می کند. اینك بین باغ ها و كشتزارهای گسترده مسیر را ادامه می دهیم تا به پیچ های تندتر و چشم اندازهای عمیق تری برسیم. این منطقه را که پشت سر می گذاریم، چشم اندازی پرابهت و پرگستره در قاب چشم می نشیند. نشانی این روستا «امامزاده زیدبن علی» از نوادگان امام هفتم شیعیان است که نام روستا هم از این نام گرفته شده  است. پیچ هایی که پشت سر گذاشتیم به پیچ های زید مشهور است. پشت روستا، دره های بزرگی، رشته رشته، خودنمایی می کنند و در دامنه های زاگرس پیش می روند. گوسفندان زیادی در چراگاه ها و جنگل های بلوط دیده می شوند. هنگام رانندگی باید دقت داشت که ناگهان گله ای در حال گذر از جاده نباشد و البته سگ های گله از پیش با تعقیب خودرو، هشدار نزدیکی گله را می دهند. سوارکاری که در دشت با اسب یا موتور سیکلت می تازد، چوپانی گله را به عهده دارد.  از روستای زید 25 کیلومتر مسیر را در امتداد رودخانه های سیمره و سیکانو با چشم انداز كشتزارهای گندم و جو، ادامه می دهیم تا به دره شهر، می رسیم. شهر تاریخی سیمره در دره شهر کنونی شکل گرفته است. این شهر در دوره ساسانیان رونق بسیاری داشت و ییلاق بزرگان به حساب می آمد. دره شهر از گذشته های دور پایتخت تابستانی ایلامی ها بود. دره شهر امروزی در کنار رودخانه کرخه و ویرانه های شهر سیمره قرار دارد. در ورودی شهر منقل های کباب و جگر حسابی دود راه می اندازند. مردم این منطقه همیشه لبخند بر لب دارند. راهنمای جوان مان می گوید:« اگر جشن مذهبی یا ملی باشد و حتی عروسی، ساز و دهل لری خوبی می شنوید.» سپس توضیح می دهد که در عروسی لرها، مهمان نیاز به دعوت ندارد. اینجا هنوز مردم سیره  زندگی عشیره ای خود را حفظ کرده اند. گرچه طی سال های اخیر مهاجرت زیادی از روستاهای اطراف و جنوبی تر استان به دره شهر انجام شده اما طرح دولتی روستاهای بدون بیکاری و طلاق و دخانیات باعث مهاجرت معکوس شده  است. بزرگان طوایف امیدوارند در روستاها و كشتزارها برای جوانان کار باشد اما یكجانشینی جمعیت زیادی از عشایر در راستای طرح تعادل دام و مرتع، موجب به هم ریختگی های اجتماعی و اقتصادی شده  است. بزرگان روستاها امیدوارند با توسعه گردشگری و میزبانی از زائران عتبات عالیات در روستاهای زیبای شان رونق و برکت به این مناطق برگردد.

 

6-2.jpg هنر ایلامی

در هر خانه ایلامی که وارد شوید هنر را می بینید. مردان در مزارع مشغول كارند و زنان در چادر یا جلوی چادر، بافته های هنری خودشان را می بافند. نمدمالی را اغلب مردان انجام می دهند و جاجیم را زنان می بافند. در مناطق جنوبی تر به سمت دهلران، چیت بافی با حصیر نخل و نخ پشم در خانواده ها رواج زیادی دارد. در طرح های نوین اشتغال زایی مبنی بر توسعه صنایع دستی، جامعه بانوان ایلامی که تحصیلات عالی دارند، پیشگام حرکت های آموزشی و اشتغال زایی و کسب و کار شده اند.    كشتزارهای سرسبز و سیرآب از رودخانه های این منطقه گیرایی خاصی دارد. مردم این مناطق اغلب احساسات خود را با ساز و آواز بروز می دهند. شاید خوش  بودن شان هم از سادگی و رونق هنر در زندگی روزمره شان ریشه گرفته  است. اغلب مردمان این خطه دوست دارند مسافران را با فرهنگ و موسیقی آشنا کنند. بیشتر آنها ترانه های حماسی و بزمی فراوانی می دانند. گردش در باغ ها، نشستن کنار رودخانه و چشمه، لذت خاصی دارد. در این مناطق هیچ جای نگرانی از بابت خوراك نیست. هر ساعت از شبانه روز گوشت تازه روی منقل آماده  است. یکی از خوراکی های لذیذ در ایلام به ویژه دره شهر جگروز است. تکه های جگر را لای پیه می پیچند و روی آتش می گذارند. پیه از سوختن جگر جلوگیری می كند و چربی خود را به جگر می دهد. این خوراکی بسیار لذیذ در ایلام پرطرفدار است. البته اهالی هر روستا معتقدند كه جگروز متفاوت و خوش طعم تری به شما می دهند.

 

6-2.jpgچگونه برویم؟

در فرودگاه ایلام، تنها پروازهای داخلی انجام می شود. پروازهایی كه روزانه از مقصد تهران با خطوط آسمان و ماهان و بلیت 150 تا 280 هزار تومانی با هواپیمای آنتونوف و فوکر- ۱۰۰ انجام می شود. استان و شهر ایلام، فاقد ریل و ایستگاه قطار است و امکان سفر به این شهر با استفاده از قطار میسر نیست. گرچه می توان با قطار به استان خوزستان سفر کرد و از ایستگاه اندیمشک یا دزفول به جاده زد و مسیر شمال تا ایلام را طی کرد که مسیری معمول برای کاروان های راهیان نور است و از پادگان دوکوهه در پنج کیلومتری اندیمشک شروع می شود. از راه های زمینی کردستان، کرمانشاه، لرستان و خوزستان نیز سفر به این خطه كشور میسر است. برای تهرانی ها مسیر کرمانشاه سرراست تر است که اغلب آزادراه اما معمولا پرتردد است. از کرمانشاه دو مسیر پیش روست؛ مسیر کرمانشاه به ایلام که از طریق شهر حمیل در شرق می گذرد. این مسیر کوتاه تر اما کوهستانی و پرپیچ و خم است. اتوبوس ها و کامیون های ترانزیت از این جاده به ایلام می رسند. مسیر دوم ایلام از شمال است. از کرمانشاه، مسیر اسلام آباد غرب و ارتفاعات قلاجه را پیش می گیریم که نسبت به مسیر حمیل، خلوت تر و دارای جاده  باز تری است. این مسیر، جاده قدیم کرمانشاه به ایلام محسوب می شود.

 

6-2.jpg بهار در زمستان

در جنوب غربی دره شهر، حد فاصل بلندی های کبیر کوه و دشت، در بالاترین چشم انداز روی صخره ای بزرگ، قلعه ای با ابهت وجود دارد که« سه کسان» یا «سه کسون» می نامند. این قلعه یکی از بزرگ ترین و گسترده ترین قلعه های دوره ساسانی- اسلامی در غرب ایران است که دسترسی به آن به سادگی میسر نیست. باید صخره های بلند را پنجه کشید و بالا رفت. برای ساخت قلعه از قلوه سنگ و گچ استفاده کرده اند. دیوارهای قلعه، روی مرز صخره ها کشیده شده است. به همین دلیل، دسترسی را دشوارتر می كند. با ابزار ساده هزار سال پیش، صخره هایی که زیر سایه هستند را كنده  و آب  انبار ساخته اند. آب باران در این حفره های دستکند ذخیره می شود.

این روزها هرچه به سمت جنوب ایلام بیایید، مناطق، بهاری تر جلوه گری می کنند. دشت ها سبزتر و آب زلال تر است. برای تماشای یکی از مناطق زیبای اطراف دره شهر راهی آبشار هفت  آسیاب می شویم. بهترین مسیر برای تماشای طبیعت و تاریخ حاشیه رودخانه کرخه است که  کنار شهر جاری  است و همه برای تفرج به آنجا می روند. مسیر آبشار هفت آسیاب نیز، کرخه است. رود «هفت آسیاب» از کبیرکوه جاری می شود و در جنوب غربی دره شهر به کرخه می پیوندد. جنوب شرقی شهر را به سوی پلدختر ادامه می دهیم تا بعد از 20 کیلومتر کنار رودخانه سیمره و پل تاریخی گاومیشان وارد جاده فرعی روستای داراب آباد  شویم. از این روستا دوساعت راه در پیش داریم. باید از ماشین پیاده شویم و کنار روستا، خودرو را پارک می کنیم. در ایلام  امنیت زیادی وجود دارد. مردمان اغلب کشاورز و دامدار و مانوس با طبیعت، مهربانی مثال زدنی دارند. مسیر جنگل های بلوط را بالا می رویم. هرچه تراکم بلوط ها کمتر می شود و فاصله شان بیشتر، صخره ها بزرگ تر می شوند. این منطقه را «ریواس کوه» می نامند. دره های زیبا، شوق بالارفتن و یافتن چشم اندازهای بزرگ تر را برمی انگیزند. گونه های گیاهی زیادی در دامنه ها و نزدیک بلوط ها به چشم می خورند. راهنما می گوید:« عشایر این گیاهان را خوب می شناسند و از جوشانده و دمنوش آنها برای مداوای بیماری استفاده می کنند. با این حال اما جوانان امروز دانش گذشتگان شان را ندارند.» دو آسیاب تاریخی بین دره یعنی وسط دو صخره قرار دارد. با وجود خانه ها و آسیاب های قدیمی و انبارهای گندم و نمک  می توان گفت كه این دره به لحاظ طبیعی و تاریخی قابلیت معرفی و تحقیق زیادی دارد. این آبشار حدود 60 متر ارتفاع دارد و غرش آن نشان می دهد   سال های سال چرخ آسیاب ها را چرخانده  است. جاذبه دیگری که دراین روستا جالب  توجه است، قبرستان قدیمی داراب آباد با نقش و نگارهای جالبی است که روی بعضی از سنگ مزارها به چشم می خورد.در مسیر برگشت از آبشار هفت آسیاب به دره شهر به پیشنهاد راهنما حدود شش کیلومتری شهر، قلعه پور اشرف در روستای «شیخ مکان» را می بینیم. مطابق سنگ نوشته نصب شده روی دیوار ورودی قلعه، این بنا در سال 1335 هجری قمری به دستور محمدخان پوراشرف ساخته شد. مصالح به کار رفته در ساخت این بنا بیشتر قلوه سنگ است و البته در جاهایی برای تزئین آن آجر به  کار رفته  است. این قلعه در سه طبقه ساخته شده و دارای پنج برج و 30 اتاق بوده  است. قلعه در اصل کاربرد نظامی- مسکونی داشته  است.

 

2.jpgهر ساعتی از شبانه  روز وارد ایلام شوید، منقل کباب و جگر (جگروز) را در گوشه و كنار شهر می بینید. دود كباب مسافران را به توقف و کباب بازی تشویق می کند. به محض ورود  به بازار کباب ایلام و مشتری های خندان آن در می یابید كه در سرزمین دیگری هستید

 

6-2.jpgخواهرخوانده جاده چالوس

مقصد بعدی ما در این سفر، شهر آبدانان و تماشای تنها دریاچه های دوقلوی ایران است. دره شهر را به سوی جنوب  ترک می كنیم تا وارد جاده آبدانان شویم که مردم مناطق غربی، آن را خواهر جاده چالوس می خوانند. رانندگی در این جاده کوهستانی و باریک با شیب ها و پیچ های تند، احتیاط زیادی می طلبد. طبیعت آبدانان علاوه بر سابقه کهن آن،  ارزش این مسیر زیبا را دو چندان می کند. وجود کوه های متعدد در مسیرهای منتهی به آبدانان باعث شده گردشگران هنگام سفر به این شهر، در بالاترین نقطه کبیرکوه قرار گیرند و چشم اندازهای کم نظیری ببینند. در فصل های بهار و پاییز این شهر، مقصد گردشگران زیادی از استان های خوزستان و لرستان است.

از ابتدای تابلوی «گنداب» در سوی راست جاده، وارد منطقه دشت می شویم و جاده را بعد از پیچ «سید صالح الدین» به سوی جنوب شرقی پیش می رانیم تا به ورودی شهر آبدانان و بلوار امام خمینی می رسیم. در شهر آبدانان مانند دره شهر خودروهای شماره گذاری  شده شهرها و استان های همجوار زیاد به چشم می آید. در امتداد جاده آبدانان- مورموری حدود 13 کیلومتر از آبدانان فاصله می گیریم. پس از گذر از تابلوی روستای هفت چشمه در ابتدای روستای هزارانی در بخش شمالی جاده، بقایای قلعه ای   روی یک تپه طبیعی دیده می شود. ارتفاع این تپه حدود 10 متر است. مصالح به کار رفته در این بنا، سنگ و گچ است. پلان بنا به شکل دالان هایی چهارگوش و دراز است که متاسفانه در اغلب جاها فقط پی آن مانده و بقیه از میان رفته اند.

هنوز چشم انداز قلعه مخروبه از نظر دور نشده که تابلوی «چم کبود» ما را به سایتی تاریخی راهنمایی می کند؛ شهر تاریخی جولیان،  با قدمتی بیش از 1500 سال و نمادی از معماری ایران باستان. جولیان را محلی ها به نام «ژیلیو» می خوانند. این شهر تاریخی در قسمت شمالی روستای چم کبود آبدانان به فاصله سه کیلومتری از جاده و بین كشتزارها واقع شده  است. به جاده برمی گردیم. کمی جلوتر جاده باریک و روستایی مال ملائی در سمت راست جاده قرار دارد. پس از طی پنج کیلومتر آبشار ماهوته ما را وادار به توقف و تماشا می کند. رودخانه آبدانان از کبیرکوه جاری می شود و از کنار روستا می گذرد. ادامه این مسیر به منطقه عشایری «بان گنبد» می رسد. آثار این منطقه و مردمانش در سال 1390 در فهرست آثار ملی و فرهنگی ثبت شد. عشایر این منطقه زندگی دامداری دارند. بان گنبد علاوه بر آبشاری به  همین نام، منطقه زیستی این عشایر است. هرساله گردشگران زیادی برای آشنایی با این عشایر مهمان آنها می شوند. سرسبزی و پوشش  متنوع گیاهی، پرندگان و ماهی های رنگارنگ از مهمترین ویژگی های آبشار بان گنبد است. مسیرمان را برای دیدن سیاه گاو پی می گیریم. باید پیش از تاریکی هوا به جاده اصلی برگردیم. از جاده خاکی به جاده اصلی برمی گردیم و مسیر را از کنار رود سراب باغ به سوی چپ جاده در جهت شمال شرق ادامه می دهیم. روستای شوشه گل  مانند تابلوی بی نظیر نقاشی، دشتی از گل را به تصویر کشیده  است. حدود 8 کیلومتر از سراب باغ دور می شویم و كشتزارهای دیم را پشت سر می گذاریم. پرندگان توجه مان را جلب می کنند. گویا برای زمستان گذرانی عازم این منطقه بکر شده اند. منطقه سه هکتاری سیاه گاو قابلیت تقویت تورهای پرنده نگری را داراست و از هرگونه آلودگی رادیویی و صوتی فاصله دارد. در فصل های گرم تر افراد زیادی کنار دریاچه چادر می زنند و شب بیتوته می کنند.

 

6-2.jpgکجا بمانیم؟

طی سال های اخیر تعداد هتل های این استان به ویژه در شهر ایلام بیشتر شده و همچنان هتل و مهمانسرا در حال ساخت است. با این حال، در این منطقه از غرب ایران هیچ مسافری مشکل اقامت پیدا نمی کند. در اغلب خانه های روستاها و شهرهای این خطه به روی مسافران باز است. مردمان این دیار سال هاست میزبانی مسافران کربلا و نجف را در کارنامه درخشان خود دارند. اگر در فصل گرم به ایلام سفر كردید، در مناطق عشایری می توانید کنار عشایر چادر بزنید و از همجواری و صبحانه تازه آنها لذت ببرید. در روستاها و شهرها، خانه های مردم محلی اقامتگاه های بوم گردی محسوب می شوند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *