طالقان سرسبز , همین نزدیكی ها

طالقان در منتهی الیه  شمال غرب استان البرز در دره سرسبزی واقع شده است. شرقی ترین نقطه طالقان روستای گراب و گردنه عسلک است که به جاده چالوس می رسد و غربی ترین نقطه آن روستای پرگه و گردنه انگه است که به الموت و استان قزوین ختم می شود. طالقان 80 روستای فعال دارد كه بسیاری از آنها یا در حاشیه رودخانه شاهرود یا در دامنه رشته کوه  البرز قرار دارند. بررسی های باستان شناسی در طالقان آثاری از هزاره دوم و اول پیش از میلاد را مشخص كرده اند. طالقان سکونتگاه اقوام مهاجرشمالی بود، ولی در متون تاریخی در نوشته های آرتور کریستین سن از محلی به نام «شهرگ» در ولایت «مورتا»، جنوب دیلم نام برده اند.بنابراین در متون تاریخی، نام طالقان به طور مستقیم نیامده است. برخی باستان شناس ها با بررسی مناطقی از مازندران احتمال داده اند كه طالقان در دوره ساسانی، بخشی از قلمرو «آل گشنسب» و «آل قارن» بوده  باشد. وجود مدنیت در طالقان را به دوره هخامنشیان و حتی مادها نسبت داده اند. اما تاریخ طالقان از دوره ساسانی به دلیل جنگ های سخت اعراب با ایران در مناطق كوهستانی دیلمیان كه قزوین و طالقان را نیز شامل می شد شكل جدی تر به خود گرفته است. مغول ها كه به ایران رسیدند جنگی سخت میان آنها با مردمان طالقان در گرفت تا آنجا كه برخی ساكنان طالقان در وصف نبرد مردمان این منطقه با مغول ها می گویند  نبرد با مغولان چنان طولانی وسخت بود كه از كشتار و خونریزی، رودخانه شاهرود به سرخی گرایید.  طالقان در دوران اسماعیلیان نیز شهرت بسیار داشت و نبردهای سختی میان اسماعیلیان و سلجوقی ها و در همان دوره مرعشیان و مغولان در این نقطه از كشور در گرفت. قلعه مهم اسماعیلیان بر فراز قله ارژنگ با اشراف كامل بر مناطق وسیع در طالقان قرار داشت. راه دسترسی به قله ارژنگ از دو روستای میناوند و باریكان امكانپذیر است، اما طی سال های گذشته قلعه اسماعیلیان بر فراز این قله به شدت تخریب شده است.  از میان شاهان قاجار، ناصرالدین شاه علاقه زیادی به طالقان و مردمان این خطه داشت. ناصرالدین شاه در سال 1301 هجری قمری در سفری از رودبارک کلاردشت به پراچان در طالقان شرح این سفر را در منابع قاجاری به ثبت رساند. طالقان اكنون از نقاط زیبای طبیعت گردی به ویژه برای علاقه مندان به نقاط كوهستانی تعریف شده است. بر همین اساس كوهنوردان زیادی رشته كوه های البرز در طالقان را مسیری مناسب برای صعودهای چند روزه به سمت چالوس   یا الموت در قزوین انتخاب می كنند. این منطقه اكنون 126 اثر تاریخی – معنوی و طبیعی ثبت شده در فهرست آثار ملی و 12 روستای هدف گردشگری دارد. این سرزمین كوهستانی همچنین از سه بخش پایین طالقان، مركزی و بالا طالقان تشكیل شده است. برای سفر به این منطقه با نزدیك به دو ساعت رانندگی در بزرگراه تهران – قزوین می توانید با عبور از شهر آبیك به ورودی طالقان و كوهستان های سرسبز و ارتفاعات زیبای این منطقه برسید و سفر یك روزه خوبی را تجربه كنید.

 

كولج

روستای دو برادر لجوج !

روستای كولج در همسایگی سه روستای زیبای دیگر به نام های حسنجون، خسبان و میراش قرار دارد و مسیر دسترسی به آن از شهرك طالقان كه از دیرباز كانون آمد و شد اهالی طالقان و نقطه مركزی طالقان بود، ممكن است.

این روستا به دو بخش بالا کولج و پایین کولج تقسیم شده است. آن طور كه روستاییان می گویند  دلیل بالا و پایین شدن این روستا نیز به داستان اختلاف دو برادر كه از قزوین برای اقامت در این روستا مهاجرت كرده بودند باز می گردد. بین دو برادر اختلاف پدید می آید و آن دو از یكدیگر جدا می شوند. یكی شان به محل بالا كولج می رود و نام كوله را بر محله خود می گذارد و دیگری در همان نقطه كنونی روستای كولج ماندگار می شود. در تعبیر عامیانه از نام كولج آمده كه این نام از پاسخ دو برادر لجوج به سوال مردم از آنها در خصوص اختلاف شان برآمده است. به این شكل كه وقتی مردم از آن دو برادر لجوج در مورد اختلاف و لجبازی شان سوال می كردند، آنها می گفتند: «کو  لج ؟» به این معنا كه قهر و لجاجتی در كار نیست و همین پاسخ بر نام روستای كولج ماندگار شد! جالب آنكه کولج بالا و پایین هر کدام دارای مسجد هستند و در وبلاگ همین روستا آمده است كه در مراسم   عزاداری تاسوعا و عاشورا دسته کولج پایین به مسجد کولج بالا و در روز عاشورا دسته کولج بالا به مسجد کولج پایین می رود. قدمت تاریخی روستای كولج را نیز به دلیل یافتن تعدادی سفال به رنگ های نخودی و سرخ در تنها تپه جنوب قبرستان این روستا به دوره قاجار منتسب دانسته اند، اما شواهد دیگر قدمت این روستا را به پیشتر و حتی به دوره سلجوقیه بازمی گرداند. قلعه كولج كه به قلعه منصوریه شهرت دارد، در سال 521 در اختیار حكومت اسماعیلیان قرار گرفت. قلعه كولج كه دید خوبی به تمامی  نقاط طالقان داشت از دژهای مهم اسماعیلیان در ایران است. شهید سرلشكر فلاحی هم دوره شهید چمران در دوران جنگ و همچنین رئیس ستاد مشترك ارتش ایران در دوره جنگ، چهره شناخته شده فرماندهی نظامی  ایران نیز زاده همین روستا ست و تندیس او در  ورودی شهر طالقان قرار دارد.

 

گلیرد

زادگاه آیت الله طالقانی

روستای گلیرد نیز همچون روستای كركبود از روستاهای هدف گردشگری منطقه طالقان است. این روستا زادگاه آیت الله طالقانی است و از معماری سنتی بسیار خوبی برخوردار است. خانه تاریخی آیت الله طالقانی یكی از جاذبه های گردشگری روستای گلیرد است كه هنوز پابرجاست. یك حمام تاریخی نیز از جاذبه های معماری این روستاست. كوچه پس كوچه های روستای گلیرد از زیبایی زیادی برخوردار است و قدم زدن در آنها انسان را به ده ها سال پیش باز می گرداند. گلیرد اما از جاذبه های طبیعی چشم نواز نیز برخوردار است. خانه آیت الله طالقانی نیز كه اكنون تبدیل به یك خانه موزه شده تاكنون گردشگران زیادی را راهی این روستا كرده است. در این خانه تمامی  لوازم شخصی آیت الله طالقانی و سیر تاریخی زندگی او قابل مشاهده است. خانه آیت الله طالقانی یكصد سال قدمت دارد و سال 77 نیز به ثبت ملی رسیده است. صنایع دستی روستای گلیرد نیز انواع محصولات چوبی، بخاری های سنتی و تولیدات کرباس، گلیم، جاجیم، جوراب و دستکش و شال گردن است. سوغات این روستا نیز انواع خشکبار، لواشک های محلی و گردو است. برخی یافته های باستان شناسی متعلق به حدود ۶۰۰ سال پیش نیز از روستای گلیرد به دست آمده است. معماری این روستا برگرفته از معماری سنتی طالقان است. خانه های كاهگلی و ارسی های آنها از چوب درختان گردو و توت ساخته شده است. كلون های در خانه ها نیز در این روستا هنوز كاربرد دارند. كتیبه های 600ساله نیز در این روستا وجود دارد. بازدید از چشمه گوارای گلیرد از بخش های مهم این سفر است. این چشمه به گفته مردم محلی از گواراترین آب های منطقه طالقان تشكیل شده و چنان پرآب بوده كه علاوه بر مصرف خانگی پاسخگوی مصارف كشاورزی اهالی و آبیاری باغات نیز است.

 

میناوند

روستایی در همسایگی قلعه اسماعیلیان

روستای میناوند، روستای بالایی باریكان و سرزمین مادری مهرداد میناوند فوتبالیست كشورمان است. میناوندی ها از مردمان ترك زبان طالقان هستند كه بر بستر بالایی قلعه تاریخی ارژنگ اسكان گزیده اند. مردمان میناوند در بین روستاهای طالقان به داشتن اتحاد و همبستگی بسیار شهرت دارند. به بزرگان روستا احترام بسیار می گذارند و آنچه بزرگ روستا به آنها بگوید بی چون و چرا می پذیرند. مردمان روستای میناوند آیین های جالبی در شادمانی و ماتم دارند. جمعیت این روستا زیاد است. در آیین های عروسی، تمامی  اهل روستا حضور می یابند و داماد از ابتدای مجلس تا پایان آن به احترام مهمانان روی پا می ایستد. روستای میناوند از مسیر جاده باریكان می گذرد و بر فراز منطقه ای كوهستانی قرار گرفته و آخرین روستا در این نقطه است. آب و هوای خوب و دشت های وسیع كوهستانی و مناظر بكر كوهستان از جمله چشم اندازهای زیبای میناوند هستند. یك اردوگاه تفریحی نیز در نزدیكی میناوند دایر شده كه مكان خوبی برای استراحت ورزشكاران و حتی علاقه مندان به كوهپیمایی است. چشمه های آب نیز در این روستا همچنان جوشان است.

 

چند جاذبه تاریخی طالقان

 

بقعه امامزاده میرسعید در حسنجون

 

این بقعه كه متعلق به قاضی میرسعید بن سید علاالدین الحسینی از نوادگان امام محمد باقر (ع) است، در یکی از زیباترین مناطق کوهستانی طالقان در ضلع غربی روستای حسنجون و سیدآباد واقع شده است. این بنا فاقد گلدسته، دارای گنبد و همچنین سنگ قبر است و تاریخ اولیه بنای آن به قرن نهم و دهم هجری بازمی گردد. براساس كتیبه سنگ قبر، امامزاده قاضی میرسعید در سال 926 هجری قمری می زیست.

 

بقعه امامزادگان موسی و سلیم در آسفاران

 

این امامزادگان یکی موسی از اعقاب امام محمد تقی (ع) و دیگری سلیم از نوادگان امام جعفر صادق (ع) است كه بقعه آنها در روستای آسفاران واقع شده است. بنای اولیه این بقعه متعلق به قرن هفتم یا هشتم هجری است. حرم امامزادگان نیز دارای ضریح چوبی است كه گنبد آن اخیرا مورد مرمت قرار گرفته است. پیرامون بقعه را نیز قبرستان عمومی با انبوه درختان تنومند و بلند در برگرفته است.

 

حمام شهرك

 

این حمام در شهر طالقان واقع شده و دارای سنگ نبشته ای است که تاریخ ساخت آن را 1261 هجری قمری ذکر کرده است. این بنا از آجر، سنگ و آهک ساخته شده و دارای سربینه و خزینه است. طاق های حمام گنبدی است و   بخشی از بنا توسط اداره میراث فرهنگی مرمت و بازسازی شده

است.

 

حمام تاریخی میر

 

در پایین طالقان روستایی وجود دارد که به روستای میر معروف است و حمام تاریخی آن متعلق به دوره صفوی است. این حمام دارای تون خانه و خزینه سرد و گرم است و از لحاظ معماری بسیار زیبا و دارای طاق ها و گنبدهای موزون است.

 

فشندك

از درخت هزار ساله تا باغ های میوه

فشندك از روستاهای هدف گردشگری در طالقان است. این روستا دارای جمعیت زیادی است و شخصیت های هنری و فرهنگی بسیاری را در خود جای داده است. شناخته شده ترین شخصیت های روستای فشندك برادران امیدوار و شادروان استاد پرویز كلانتری هستند. روستای فشندك دارای یك درخت كهنسال سرزنده است كه قدمت آن را هزار سال خوانده اند. دو منطقه گردشگری نیز در این روستا وجود دارد. در بخش محمودكلایه این روستا كه مملو از باغ های میوه است و در ابتدای روستای فشندک قرار دارد رودهای پر آبی جریان دارند كه گردشگران می توانند در آلاچیق های دایر شده در همین باغ ها شب مانی كنند و از هوای خوب این منطقه با منظره سد طالقان لذت ببرند. باغ های محمود کلایه فشندک نیز مملو از درختان سیب، گیلاس، آلبالو، آلو و گردو است. یک مرداب زیبا نیز در این نقطه قرار دارد كه آب آن به باغ های محمودكلایه جاری می شود. جالب آنكه این مرداب كه پیش تر بدون حصار بود به دلیل تخریب هایی كه در چند سال اخیر توسط برخی گردشگران انجام شده است، فنس كشی شده تا باغ ها و درختان این منطقه از شکستن در امان بمانند. منطقه گردشگری دیگر در روستای فشندك كه از آن به منطقه شهرك غرب نیز یاد كرده اند دارای ساختمان های ویلایی بسیار زیبا و چشم انداز بی نظیر است. ضمن آنكه پرنده هما و حتی مرغ حق نیز در مسیر روستای فشندك مشاهده شده و از این منظر این منطقه مكانی خوب برای پرنده نگری است. روستای فشندک همچنین دارای یك حمام تاریخی است كه در دوره صفویه بنا شده و دارای سربینه و گرمخانه، خزینه و تون است.

 

باریكان

برجای مانده از مادها

قدمت  روستای باریكان كه نام آن به معنای مكان حاصلخیز است، براساس یافته های باستان شناسی و آثار به دست آمده از این روستا به حكومت مادها بازمی گردد. باستان شناس ها معتقدند كه قدمت این روستا به شاهك نشین باریكانو در سرزمین ماد یا مادستان باز می گردد. براساس پژوهش های باستان شناسی كه گزارش آن توسط دكتر مهرداد ملك زاده از باستان شناس های مطرح ایران منتشر شده قبیله پریکانی ها در دره طالقان استقرار یافتند و روستای آنها با نام باریكانو كه به باریكان تغییر نام یافته است در همین دیار قرار داشت. حتی باستان شناسان در وصف این روستا گمان برده اند كه شاید باریكان یا همان باریكانو دیار پریكانیان مادی، همان روستایی است كه كوروش پدر بزرگ مادی خود را بسیار دورتر از مهد فرمانروایی اش برای دور ماندن از توطئه به آنجا تبعید كرد. با وجود پیشینه تاریخی این روستا اما برپایی شكل كنونی روستای باریكان را به دوره نادرشاه افشار حدود 270 سال قبل می رسانند و گفته می شود، شاه مراد از فرمانده هان نادرشاه افشار كه در جنگ هرات كشته شد روستای باریكان را بنا كرد. در حمله هلاكوخان مغول به طالقان و تصرف و تخریب قلعه های اسماعیلیه در این منطقه روستای قدیم باریكان نیز كه در نزدیكی قلعه تاریخی ارژنگ قرار داشت تخریب شد.

قلعه ارژنگ در روستای باریكان كه برای بازدید از آن باید چند ساعت در مناطق كوهستانی این روستا كوهپیمایی كرد توسط كیامحمد بن بزرگ امیر احداث شد. جدای از این اثر تاریخی باریكان دارای دو غار اصلی است كه یكی از آنها تا مدت ها محل تامین آب شرب روستاییان بود و دیگری كه بر دامنه یكی از تپه های این روستا به نام خوزه كول قرار دارد، همچنان مسدود مانده است. اما قدیمی های این روستا كه یك بار از دهانه غار خوزه كول ورود كرده اند می گویند در داخل این غار كه به نظر می رسد یك دستكند باستانی باشد، آثاری از معماری دستكند یافته اند. به نظر می رسد این دستكند كه در میان روستاییان به غار شناخته می شود نیز در دوره های تاریخی حمله مغول ها به این منطقه برای پنهان ماندن از كشتار و جنگ و حتی در امان نگه داشتن دام ها و اسب ها كاربرد داشته است. باریكان تا نزدیك به 20سال پیش  از كشاورزی بسیار خوبی برخوردار بود و زمین های این روستا سراسر زیر كشت گندم و جو بود. روستاییان به گله داری و باغداری مشغول بودند و اینك تنها باغ های میوه  این روستا سالم مانده است. روستای باریكان درست روبروی مسیر اصلی دسترسی به سد طالقان و كمپینگ محدود سد طالقان واقع شده است. در سال های گذشته با افزایش گردشگران داخلی علاقه مند به مناظر طبیعی و زیبای طالقان این روستا نیز از برخی تخریب ها همچون روستاهای دیگر طالقان در امان نمانده است. زمین های كشاورزی ورودی به روستا به دلیل تردد خودرو گردشگران آسیب دیده و كشاورزان ناچار باید برای كشت محصولات كشاورزی خود اقدام به زیرو رو كردن چندین باره خاك حاصلخیزی كنند. باریكان یك رودخانه اصلی نیز دارد كه حالا دیگر تنها در فصول پرآب سال خروشان است و در تابستان می خشكد. غار و چشمه پنجعلی نیز از دیگر مناطق زیبای این روستا است كه در بخش بالایی روستا قرار گرفته است.

 

ایستا

دیار مردمان گوشه نشین

در وصف رمز و رازهای این روستا هیچ اطلاع دقیقی در طالقان وجود ندارد. برخی پژوهشگران ساكنان این روستا را منتظران یا اهل توقف خوانده اند و از روستای شان با نام ایستا، فانوس  آباد و ترك آباد هم نام برده اند. می گویند آنها پیروان میرزا صادق مجتهد تبریزی از عالمان عصر مشروطه هستند. این روستا كه ورود به آن ممنوع است و ساكنان آن تنها پذیرای معدودی علما هستند و روابط شان حتی با سایر بخش های طالقان نیز قطع یا محدود است، هیچ گونه نشانی از نمودهای تمدن امروزی ندارد. اهالی روستا در حاشیه شاهرود اقدام به ایجاد مزارع منظم برای كشت محصولات كشاورزی مورد نیاز خود كرده اند.آنها خانه های شان را كاهگلی و با نظم عجیب استوار كرده اند. از آب لوله كشی و برق استفاده نمی كنند. حتی روی آسفالت هم راه نمی روند تا مبادا اعتقادات شان خدشه دار شود. اهالی ایستا زندگی آرام خودشان را دارند. با هیچ كس كار ندارند و حتی از مراودات با بیرون از روستا نیز پرهیز می كنند. آموزش های شان مكتبخانه ای و صرفا به آموزش قرآن، متون دینی و خوشنویسی محدود می شود.

مهم ترین نوشته در وصف روستای ایستا را شاید بتوان متعلق به حسین عسكری دانست كه پژوهشی درباره اهل توقف در طالقان است. آن طور كه حسین عسكری نوشته است؛ از اواخر دهه 60 شمسی، یک مجموعه مسکونی عجیب در شرق شهر طالقان شکل گرفت که مربوط است به پیروان تجددگریز میرزا صادق مجتهد تبریزی (متوفی ۱۳۱۱ خورشیدی) که از امکانات مدرن و جدید استفاده نمی  کنند. آنها همچنان بر تقلید از میرزا صادق تبریزی باقی مانده  اند و به سبک زندگی یک قرن پیش ایرانیان زندگی می  کنند. این محل به ترک آباد و فانوس آباد هم مشهور است. تا چند سال پیش اهالی شهرک طالقان آنها را اسماعیلی مذهب می  پنداشتند و گمان می كردند پیروان حسن صباح و اسماعیلیان هستند. آن ها با الهام از آرای فقهی میرزا صادق مجتهد تبریزی، روستای سنتی خود را در طالقان ایجاد كردند و شیعه اثنی عشری هستند. اهالی روستای ایستا شناسنامه ندارند، از امکانات رفاهی جدید مانند آب لوله کشی، گاز، برق، تلفن، مطبوعات، رادیو ، تلویزیون، بهداشت و درمان، آموزش و پرورش، رایانه و… استفاده نمی کنند. از كالسكه تك اسب برای رفتن به مزارع شان استفاده می كنند و زندگی مختص به خودشان را دارند. گفته می شود جوانان شان كه قصد ازدواج در خارج از روستا را داشته باشند باید برای همیشه از روستا بروند. در قاموس اهالی ایستا آن طور كه برخی نوشته ها تاكید كرده اند، عروسی و عزا وجود ندارد و تنها سیروسلوك و انتظار برای ظهور امام زمان (عج) در زندگی آنها معنا دارد. میرزاصادق مجتهد تبریزی از فقیهان عصر مشروطه بود كه به شدت با مشروطه مخالفت كرد و بر طرد مطلق مدرنیته و تجدد اصرار داشت. روستای ایستا ظاهرا با مهاجرت هواداران میرزا صادق از تبریز به طالقان شكل گرفت.

بنابراین ورود به روستای ایستا ممكن نیست و اگر بخواهید به این روستا سفر كنید باید اجازه اهالی برای ورود به روستای شان را داشته باشید. در غیر این صورت می توانید منظره زیبای ایستا را از بالا تماشا كنید و از نظم مهندسی موجود در این روستا و حتی چیدمان زمین های كشاورزی در فاصله ای اندك با خانه ها لذت ببرید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *