یاد عطر نارنج های شیراز

درست است که  بهار، دل انگیزترین و زیباترین زمان برای سفر به شیراز است؛ اما شک نکنید که لطف مهر و آبان شیراز و شهرهای دیگر استان فارس کمتر از  بهار شیراز نیست. اصلا همین که حافظ در مهرماه به دنیا آمده دلیل خوبی است بر این که این سرزمین خزان زیبایی دارد. باور نمی کنید کافی است همراه با عطر نارنج ها ودرختان لیموی استان فارس دل به جاده بزنید و از کازرون ، بیشابور و فیروزآباد تا نورآباد ممسنی بروید. هم فال است و هم تماشا و هم گشتن در طبیعت و زدن به دل تاریخ.  این چهار شهر در بخش غربی و جنوب غربی استان فارس قرار گرفته اند و به نوعی مرز این استان با استان های کهگیلویه و بویراحمد و بوشهر به شمار می آیند. هر چهار شهر در مسیر جاده ای هستند که از شمال ایران به سمت جنوب ایران می روند و پیشینه تاریخی و فرهنگ منحصر به خودشان را دارند.در ضمن اگر می خواهید برای سفر به این مناطق برنامه ریزی كنید، در نظر داشته باشید كه این روزها کوچ بزرگ عشایر قشقایی به سمت قشلاق است. بنابراین می توانید با ایل به سمت منطقه گرمسیری در قلمروشان در کازرون همراه شوید و با رنگ  و زندگی کوچ نشینی آشنا شوید.  در پایان هم  اگر  دوست داشتید ، می توانید در کمتر از 2 ساعت و نیم از کازرون به سمت بندر بوشهر و البته سواحل خلیج فارس بروید و سفرتان را در کنار این آبراهه مهم به پایان ببرید و با خاطره ای خوش از این ساحل آبی فیروزه ای به شهر خودتان بازگردید.

 

چطور برویم؟

بیشاپور، کازرون، فیروزآباد و نورآباد ممسنی سه منطقه و شهرستان در غرب و جنوب غربی استان فارس هستند. برای رسیدن به این شهرها باید از مرزهای استان فارس بگذرید. ممسنی در شمال غربی، کازرون و  بیشاپور در غرب و فیروزآباد در جنوب غرب مرکز استان قرار گرفتند. شهرهای جهرم ، برازجان و سپیدان شهرهای همسایه این چهار شهر هستند. برای شروع این سفر پیشنهاد ما این است اول به شیراز بروید و  از آن جا سفر خودتان را شروع کنید. از شیراز  دو راه پیش روی شماست؛ اولین راه؛ به سمت جنوب غرب بروید و بعد از گذشتن از جاده 117 کیلومتری به فیروزآباد برسید. از فیروزآباد بعد از گذر از 199 کیلومتر به بیشاپور می رسید و از آن جا به کازرون بروید. فاصله میان بیشاپور و کازرون 22 کیلومتر است. از کازرون هم با طی 64 کیلومتر به نورآباد ممسنی بروید. البته که می توانید مسیرتان را از نورآباد ممسنی شروع کنید و این راه را از آن جا به سمت کازرون ، بیشاپور و فیروزآباد بروید. مسیر دیگری هم برای کسانی که از سمت غرب کشور می آیند وجود دارد و آن هم از سمت استان اصفهان و بعد از آن سمت یاسوج است که در چنین شرایطی اولین شهر مسیرتان نورآباد ممسنی خواهد بود.  اما راهی هم برای کسانی که از جنوب ایران به سمت مرکز می آیند هم هست که از بوشهر و برازجان به سمت استان فارس است. در این مسیر  بعد از  166 کیلومتر به کازرون می رسید و  بعد از آن بیشاپور  و فیروزآباد نخستین شهرهای در مسیر هستند. بهترین وسیله در این سفر ماشین است. البته اگر ماشین شخصی ندارید خطوط اتوبوس و سواری در میان این شهرها هست که با توجه به مسیرتان می توانید آن را انتخاب کنید. برای شروع این سفر به شما پیشنهاد می كنیم كه حتما نقشه گردشگری منطقه را همراه خودتان داشته باشید و برنامه سفر و مكان هایی را كه قرار است در طول سفر ببینید علامت بزنید یا در دفترچه ای یادداشت كنید. در طول این سفرنامه ای كه می خوانید ما بخشی از مكان های تاریخی ، طبیعی ، صنایع دستی و خوراكی هایش را با شما به اشتراك می گذاریم. بقیه را خودتان باید پیدا و امتحان كنید. اگر قصد دارید كه با وسایل نقلیه عمومی به این مناطق سفر كنید سبك سفر كرده و در ضمن با توجه به متغییر بودن هوای این مناطق به خصوص در ماه های مهر و آبان قبل از آغاز سفر هوا را چك كنید و لباس و تجهیزات كافی همراه تان باشد.

 

مقصد اول

فیروزآباد

تصور می کنیم قرار است از شیراز به سمت جنوب غرب استان فارس سفرمان را آغاز کنیم، پس اولین شهر مسیرمان فیروزآباد است. شهری که در تاریخ کهن آن رابه نام بنیانگذار سلسله ساسانیان، اردشیرخوره یا به نام قدیمی شهر گور می شناسند. این شهر وطن چهره های تاریخی مهمی از جمله اردشیر بابكان و ابن مقفع مترجم معروف ایرانی در قرون اول هجری بوده است. ابن بلخی در فارسنامه قدمت شهر گور را به كیانیان نسبت داده است. این شهر در دوران هخامنشی نیز اهمیت زیادی داشت.  اسكندر برای این كه نتوانست از حصار محكم شهر رد شود، رود فیروز آباد را به سمت شهر تغییر مسیر داد و شهر را غرق كرد. شهر براساس منابع تاریخی زیر آب ماند تا در اواخر دوران اشكانی، اردشیر بابكان دریاچه را خالی كرد و شهر جدیدی در جای شهر زیر آب رفته گور ساخت. اردشیر كه موبد معبد و حاكم شهر استخر بود پیش  از  این كه برعلیه اردوان پنجم قیام كند، شهر تازه را با معماری منحصر به فردی ساخت  و نام اردشیرخوره یا فره اردشیر را بر آن گذاشت. شاید جالب باشد بدانید اردشیرخوره نخستین شهر مدور جهان است.   اردشیر خوره در دوران ساسانی دارای جایگاه مهمی بود و یكی از پنج ناحیه اصلی ایالت مهم پارس به شمار می رفت.  با ورود اسلام به ایران شهر اردشیر خوره به نام شهر گور معروف شد . زمانی كه علی عمادالدوله بزرگ ترین برادر خاندان آل بویه در فارس حكومت خود را آغاز كرد، به دستور او  در شهر گور مسجد ، مدرسه و بیمارستان ساخته شد. فیروزآباد بعد از سقوط آل بویه رونق خود را از دست داد و كم كم متروك شد و به جای آن شهر دیگری به اسم كوشك شكل گرفت. شهری كه در دوران قاجار گسترش دوباره یافت و به نام فیروزآباد معروف شد. این شهر اقلیم مناسبی برای كشت محصولات كشاورزی گوناگون از جمله گندم ، جو ،برنج ، خرما ، بادام ، زیتون ، حبوبات و انگور دارد، اما صیفی جات و مركبات مهم ترین محصولات فیروزآباد هستند. در این فصل اگر به سمت این شهر بروید حتما درختان لیمو ، نارنج و پرتقال را در طول سفر خواهید دید. درختان مركبات از جمله لیمو و نارنج فصل مشترك همه شهرهایی است كه در مسیر خواهید دید.

 

اولین گنبد ایرانی

فیروزآباد برای اقامتی یكی ، دو روزه پیشنهادهای خوبی برای مسافرانش دارد. باقی مانده حصار قدیمی شهر كه نشانه هایی از شهر مدور دوران ساسانی در آن هست و  نقش برجسته پیروزی اردشیر بر اردوان پنجم از دیدنی های این شهر  به شمار می آیند. به نوشته منابع تاریخی این یكی از بزرگ ترین نقش  برجسته های ایرانی است كه اردشیر دستور داد آن را برفراز صخره ای در حاشیه رودخانه فیروزآباد نقش كنند. مهم ترین جاذبه شهر فیروزآباد قلعه دختر است كه در دامنه كوهی مشرف به جاده قرار گرفته و بنای آن را به زمان ساخته شدن دوباره شهر توسط اردشیر نسبت می دهند. قلعه های دختر در شهرهای مختلف ایران مكان های رازآلودی هستند كه بیشتر جنبه نظامی داشتند، اما برخی از كارشناسان معتقدند این قلعه ها معبدهای آناهیتا بوده اند. قلعه دختر فیروزآباد نخستین قلعه گنبددار ایرانی که با اصول فنی و معماری خاصی ساخته شده است. این قلعه توسط معماران رومی طراحی شده است و ویژگی منحصر به فردش قرار گرفتن سقفی مدور روی بنای چهار گوش است.  قلعه دختر در سه سطح و سه جهت با ارتفاع غیر قابل نفوذ محصور دارد و تنها راه ورود به این دژ از جنوب قلعه از طریق پلکان است. در بالاترین سطح قلعه بنای شاهی با دیوان و تالار گنبد دار قرار دارد. تالار اصلی با اتاق های جانبی به صورت قلعه عظیم و مدوری برفراز بلندترین نقطه رشته کوه و داخل خط دفاعی قلعه قرار گرفته است.  این قلعه بیش از دو هزار سال از  فیروزآباد و كاخی حفاظت كرده است كه به نام كاخ اردشیر معروف است و جاذبه دیگر تاریخی شهر به شمار می رود. این كاخ همزمان با  شكل گیری شهر اردشیرخوره توسط بنیانگذارش ساخته شد.

گچ بری های كاخ سالم مانده است. در كنار این ساختمان چهار ساختمان گنبدی شكل بزرگ قرار دارد كه نشانه هایی از چهار عنصر طبیعی یعنی آب، باد ، خاك و آتش در آن، جلوه ای خاص به آن داده و این نظر را كه اینجا آتشكده ای برای برگزاری آیین های مذهبی بوده تقویت می كند.

«منار میلو» و كاروانسرای «كنار سیاه» هم دیدنی هستند. اما یادتان باشد در كنار این ها دیدن رصدخانه شهر گور را از دست ندهید؛ قدیمی ترین رصدخانه ای كه كنار نقش شاهزادگان ساسانی ساخته شده و توسط پروفسور دیتریش هوف باستان شناس در این شهر پیدا شد. این رصدخانه بی تردید قدیمی ترین رصدخانه ایرانی است كه پروفسور هوف معتقد است؛ حداقل 300 سال قدیمی تر از رصدخانه مراغه است. برج ستاره شناسی این رصد خانه از خشت و گل و كاملا در جای خود باقی مانده است.

 

جاذبه های طبیعی ، خوراك های لذیذ

این كه فیروزآباد را اردشیر بابكان ساخته دلیل نمی شود كه این شهر فقط ارزش تاریخی داشته باشد، شهری كه این روزها با گسترش میدان گازی پارس جنوبی  و همین طور قرار گرفتن در راه جاده ای میان مركز ایران به بندر سیراف و بندر عسلویه اهمیت تازه ای یافته و با اجرای پروژه های گردشگری ،تفریحی و تجاری تغییر شكل می دهد. جدا از این روند رو به پیشرفت، فیروزآباد جاذبه های طبیعی زیادی از جمله چشمه هایی دارد كه هم باعث سیرابی و طراوت شهر می شوند و هم برای گشت و گذار شرایط مناسبی را فراهم می آورند. از جمله این چشمه ها می توان از چشمه های حنیفقان،  تنگ خرقه،  آبشار  و تنگاب نام برد كه این آخری، چشمه مهمی در منطقه به شمار می آید و در مسیر آن در كنار سد تاریخی تنگاب قرار دارد. سدی كه یادگار ساسانیان است و به اسم سد ساسانیان و سد اردشیر و آریوبرزن هم شناخته می شود. این سد داخل فیروزآباد است و در روی مسیر فیروزآباد كوار ساخته شده. دریاچه پشت این سد هم از جاذبه های گردشگری شهر فیروزآباد است. سرآب اصلی رود فیروزآباد  كه به سد می رسد چشمه حنیفقان است.حنیفقان  از چشمه هایی است كه به سمت خلیج فارس می رود.

فیروزآباد سه ناحیه سرد کوهستانی، گرم و خشک و ناحیه معتدل دارد. شوره، بادام کوهی، بنه، ارژن، کیکم، کیالک، گون، کتیرا، شیرین بیان و مریم گلی بخشی از پوشش گیاهی این منطقه است. تركیب جمعیتی فیروزآباد عشایر قشقایی و مهاجران بومی شده هستند.  اگر با گروه های دوستدار طبیعت منطقه آشنا شوید می توانید با هماهنگی آن ها در مسیرهای امن كوهنوردی كنید.   روستای رودبال، آبشار، هایقر و جنگل های بادام کوهی از دیگر جاذبه های فیروزآباد هستند كه توصیه می شود از آن ها دیدن كنید. در  فیروزآباد دمپخت، لای پلو، کشمش پلو، شیرته، آش مجک، آش حبی زرده، شله شیری، آش بنه، خورش کلم را حتما امتحان كنید. در ضمن یادتان باشد حتما برشلیگ را امتحان كنید. این خوراکی لذیذ و بومی با استفاده از روغن حیوانی، آرد گندم، پودر قند، هل، میخک، زنجبیل و میخک پخته می شود.  سری هم به شهر میمند بزنید. این شهر را با روستای میمند كرمان اشتباه نگیرید. شهری كه به دروازه بهشت و شهر عطر گل و گلاب و شربتخانه شیراز معروف شده است. میمند فارس شهری كوچك اما  بزرگ ترین تولید كننده گلاب كشور است. در بخش قدیمی میمند معماری خاصی را می توانید ببینید. مهم ترین سوغاتی این شهر عرقیات سنتی و گیاهان دارویی است.

 

مقصد دوم

بیشاپور

از فیروزآباد به سمت غرب كه حركت كنید به بیشاپور خواهید رسید. شهری كوچك و غیر قابل سكونت در 23 كیلومتر مقصد بعدی؛ یعنی كازرون و تنگ چوگان كه سابقه تاریخی و باستان شناسی اش از مرزهای ایران فراتر رفته است و نخستین شهر ایرانی است كه به شماره 24 در روز 24 شهریور 1310 شمسی در فهرست آثار تاریخی ایران ثبت شده؛ قرار گرفته است. البته در حال حاضر بیشاپور مسكونی نیست و مردم در كازرون سكونت دارند و این شهر تنها سایت باستان شناسی است . با این حال اما جاذبه های میراث فرهنگی آن شما را متعجب می كند. این كه در اینجا بیشاپور را به عنوان یك شهر مستقل مورد توجه قرار دادیم  به همین مساله بر می گردد.  بیشاپور برای نخستین بار در سال 1296 شمسی توسط رومن گیرشمن و ژرژ سال، باستان شناسان موزه لوور كاووش شد . در این كاوش ها بقایای كاخ اختصاصی و معبدی بزرگ كشف شد. این معبد یكی از مهم ترین معابد باستانی ایران است كه متعلق به آناهیتا ایزدبانوی آب ها بوده . البته این شهر بعدها توسط دكتر سرفراز و تیم  باستان شناسان ایرانی مورد مطالعه قرار گرفت. بیشاپور – همان طور كه از نامش هم پیدا ست- توسط شاپور ساخته شده است. شاپور اول به شكرانه پیروزی مقتدرانه اش بر والریانوس، امپراتور روم یادبودهای زیادی از جمله كتیبه فتح در نقش رستم را  از خود به یادگار گذاشت. شهر بیشاپور هم یكی از همین یادبودهای پیروزی بود. او در سال 266 میلادی بعد از پایان جنگ تصمیم گرفت تا راهی را بین تیسفون و  تخت جمشید شوش كه پایتخت های اصلی و تشریفاتی  و زمستانی اش بودند احداث كند. در میانه این راه منطقه خوش آب  وهوای تنگ چوگان قرار داشت كه تصمیم گرفت در آن شهری بنا كند و آن شهر را به اسم خودش نامگذاری كند. معماری از بین النهرین به اسم «آپاسای» برای بنای این شهر دعوت شد و شهر را به شیوه شهرهای یونانی طراحی كرد و ساخت. او شهر را در زمینی مستطیل شكل به صورتی  طراحی  كرد كه  چهار دروازه و دو خیابان آن، یکدیگر را قطع می کردند. یکی از خیابان ها در جهت شمال به جنوب و دیگری شرق به غرب بوده و هر کدام در انتها به یکی از دروازه های شهر منتهی می شدند. شهر از دو بخش اصلی ارگ سلطنتی، كاخ اصلی و منطقه مسكونی تشكیل می شد. بیشاپور تا قرن هفتم هجری آباد و مسکونی بود و پس از آن ویران شد. البته بخش زیادی از جمعیت این شهر بعد از ورود مسلمانان به منطقه فارس از بیشاپور به سمت شهر كوچك كازرون رفتند.

 

شاپور بیشاپور

چند كیلومتر مانده به بیشاپور می توانید روی مسیر تاریخ حركت كنید و جاذبه های تاریخی شهر شاپور ساسانی را ببینید. بیشاپور یك شهر كاملا ساسانی است و آثاری كه از آن به دست آمده بیشتر از همان دوران است.  تنگ چوگان بر بلندای رودخانه شاپور با حجاری های منحصر به فرد خود از اولین آثاری است كه سر راه تان قرار دارد. این تنگه باستانی شامل سه روستای سفلا، وسطا و علیاست كه با باغ های سرسبز تنگ چوگان را حفاظت می كنند. شاید برایتان جالب باشد كه بدانید این مكان در زمان ساسانیان محل برگزاری مسابقات چوگان بود. بازی كهنی كه هنوز آن را در جهان به سنت ایرانیان باستان بازی می كنند.  تنگ چوگان شش نقش برجسته دارد كه روایت تصویری حجاران ساسانی از  پیروزی ها و تاج گذاری پادشاهان ساسانی است. اولین نقش تصویر پیروزی شاپور بر والریانوس است؛ نقشی كه 115 پیكر با دقت در آن حجاری شده  و كامل كننده كتیبه نقش رستم است، اما نقشی را كه تاكید می كنیم حتما ببینید مراسم دریافت فر ایزدی توسط بهرام اول است. چهار سنگ نوشته بعدی هم متعلق است به بهرام گور و شاپور دوم و اتفاقاتی كه در زمان آن ها رخ داده. كمی آن طرفتر از این نقش برجسته ها غاری به اسم شاپور  قرار دارد كه هرچند رفتن به داخل آن كمی سخت است، اما توصیه می كنیم كه آن را ببینید. داخل این غار مجسمه ای از شاپور اول به ارتفاع 6 متر قرار گرفته كه بی تردید یكی از مهم ترین مجسمه هایی است كه از دوران ساسانی به یادگار مانده و در بیشتر كتاب های تاریخی نماد ساسانیان است. مجسمه درحقیقت استلاگمیت بزرگی بوده كه میلیون ها سال پیش در غار تشكیل شده بود. به نظر می رسد حجاران ساسانی با دقت و هنرمندی فراوان تصمیم گرفتند این سنگ را به تندیس شاپور تبدیل كنند. ریزه كاری های چهره و لباس شاپور در این مجسمه به قدری دقیق و با ظرافت كار شده كه می توان چین و شكن لباس و جزییات لباس و تاج شاپور  را در آن دید. البته مجسمه در طول زمان آسیب های زیادی دیده اما می توان  براساس آن متوجه شد كه شاپور چه شكلی داشته،  چگونه لباس می پوشیده و چه تاجی برسر می گذاشته. این مجسمه كه به نظر می رسد در اثر یكی از زلزله های منطقه به زمین افتاده در سال 36 توسط گروهی از افسران تیپ فارس ارتش بازسازی و مرمت شد و به همراه كتیبه بازسازی در روی پایه خود در غار  شاپور قرار گرفت.

 

معبد آناهیتا در قلب بیشاپور

بعد از دیدن مجسمه شاپور می توانید به سمت مركز شهر باستانی بیشاپور حركت كنید و به یكی از مهم ترین معابد تاریخی و باستانی ایران قدیم؛ یعنی معبد آناهیتا برسید. معبدی زیر زمینی  در قلب منطقه بیشاپور كه سایر جاذبه های طبیعی و باستانی این شهر را در خود گم كرده است. این معبد مكعبی رو باز وبا ارتفاع 14 متر،در واقع آب انباری بوده كه آب چند رشته قنات را جمع می كرد. آناهیتا دراساطیر ایرانی ایزدبانوی زنان و نگهبان  آب های روان در سرزمین كم آب ایران بود.  معماری این معبد برخلاف سایر بناهای این منطقه ساسانی نیست و بیشتر به معماری هخامنشی نزدیك است. از آن جایی كه اردشیر،بنیانگذار ساسانیان، موبد معبد آناهیتا بوده بعضی از باستان شناسان معتقدند كه این معبد از جمله معابدی بوده كه خاندان ساسان نگهبان آن ها بودند. این معبد به گونه ای ساخته شده كه به نظر می رسد در ساعاتی از روز مملو از آب می شد و مردم می توانستند از آبی كه در آن گرد می آمد استفاده كنند.

كمی آن طرفتر از این معبد یكی دیگر از آثار دیدنی شهر بیشاپور یعنی كاخ والرین قرار گرفته است؛ كاخی در ضلع شمالی ارگی كه قبلا در این منطقه قرار داشت.  این كاخ از سنگ های یكدست و نقش دار ساخته شده است. از آن جایی كه هنوز مطالعات باستان شناسی در این كاخ كامل نشده كسی كاربری درست آن را نمی داند، اما به قول گیرشمن فرانسوی ، گویا والریانوس امپراتور روم بعد از شكست از ایران به عنوان اسیری محترم در دربار شاپور، در این كاخ زندگی می كرده است.

نمی شود بیشاپور را دید و از تالار تشریف یا تالار شاپور دیدن نكرد. این تالار چهار ورودی دارد و در هر ضلع آن طاقچه ای گچبری شده قرار گرفته و شما را به سمت یكی دیگر از آثار دیدنی دوران ساسانی یعنی  از ایوان موزاییك راهنمایی می كند.  بخشی از دیوارهای این بنا را حتما در موزه ملی دیده اید. تكه ای از این دیوار هم در موزه لوور قرار دارد و قسمت سوم آن در جای اصلی خود قرار گرفته است. نقاشی هایی كه بر روی این دیوار كشیده شده ، تصویر دو زن را؛ یكی در حال نواختن چنگ و دیگری در حال بافتن نشان می دهد. این نقاشی ها با موزاییك های رنگی كار  و به صورت فرش موزاییك در دل دیوار طراحی شده اند. در ادامه این ایوان وارد جایگاه اختصاصی شاپور اول و محل زندگی او خواهید شد .

 

مقصد سوم

كازرون

پس از دیدار از بیشاپور می توانید خودتان را به شهر كازرون برسانید. شهری كه در حاشیه شهر شاپور اول شكل گرفت و حالا بخش اصلی این منطقه است. كازرون به بیشاپور گره خورده است. این دو شهر آن چنان به هم پیوسته هستند كه گاهی در  دفترچه های راهنمای گردشگری این مناطق، آثارشان به صورت مشترك منتشر می شود. با این همه كازرون شهری است كه در حاشیه شهر باستانی بیشاپور قرارداشته و حالا بر آن مشرف شده است.   این شهر نام خود را از پیشه اصلی مردمان شهر؛ یعنی پارچه بافی گرفته است. پارچه هایی كه در كازرون بافته می شد با پارچه های شهر دمیاط مصر كه از مراكز پارچه بافی معروف جهان كهن بود، برابری می كرد و به دمیاط عجم مشهور بود.   در مورد پیشینه این شهر روایت های تایید شده و تایید نشده كم نیست. یكی از این تایید نشده ها می گوید كه این شهر همان سمنگان شاهنامه است كه رستم به دنبال رخش خود به آنجا رفت و تهمینه را دید. اما هنوز روایت قوی  كه این موضوع را ثابت یا رد كند به دست نیامده. براساس متون كهن و تایید شده این شهر در دوران هخامنشیان به «گازرا» معروف بود و در زمان ساسانیان همزمان با ساخته شدن بیشاپور رونق تازه ای گرفت.  كازرون در دوران ساسانی در برگیرنده سه ده «نورد»، «دریس» و «راهبان» بود كه به آن ها شهر كهنه می گفتند. بعد از ورود اسلام به ایران مردم بیشاپور به این منطقه كوچ كرده و آن شهر را خالی كردند. در قرن چهارم ،پنجم شیخ اسحاق كازرونی، عارف بزرگ مسجد جامع شهر را ساخت و حدود 24000 نفر ساكنان این شهر را كه زرتشتی باقی مانده بودند مسلمان كرد. كازرون در طول تاریخ مركز عارفان بزرگی چون شیخ ابواسحاق و شیخ امین الدین بلیانی بوده است. مقاومت بی نظیر مردم كازرون در مقابل انگلیسی ها به سركردگی ناصر دیوان كازرونی در جنگ جهانی اول از افتخارات این سرزمین است.  در دوران معاصر هم كازرون مشاهیر را به تاریخ ایران تقدیم كرده كه بی تردید مشهورترین آن ها میرزا صالح شیرازی (كازرونی) است؛ نخستین دانش آموخته خارج رفته ایران و ناشر نخستین روزنامه ایرانی؛ یعنی كاغذ اخبار. نصرالله مردانی، شاعر شناخته شده معاصر هم متولد كازرون بوده است. در كازرون دو موزه مردم شناسی قرار دارد كه یكی در داخل كازرون و دیگری در روستای تاریخی دوان قرار دارد.

 

 

كوچ عشایر به ییلاق

اگر در بیشاپور و فیروزآباد همراه با تاریخ بودید در كازرون می توانید با طبیعت همراه شوید. جالب ترین بخش سفر به این شهر دیدار با عشایر قشقایی در كوچ پاییزه است. در ابتدای مطلب گفتیم كه كازرون ییلاق  بخشی از ایلات قشقایی است و در ابتدای فصل پاییز آن را به سمت مناطق گرمتر ترک می کنند. اگر دوست دارید در مسیر كوچ عشایر باشید توصیه می  شود تا دیر نشده و ایلات راه نیفتاده اند خودتان را به منطقه كازرون برسانید و از نزدیك با كوچ پاییزه عشایر همراه شوید. در فصل پاییز عشایر قشقایی ییلاق را ترک می کنند و بار و بنه خود را بر می دارند و سیاه چادرها را جمع  و با  دشت ارژن و كازرون برای چند ماه خداحافظی می کنند. قشقایی ها مردمی خوش خلق و مهربان و با آداب و رسومی دیدنی هستند. آداب و رسومی پر از شعرها ، آوازها ، لالایی ها و بازی هایی كه اگر همراه ایل شوید حتما می توانید بخشی از آن ها را از نزدیك ببینید. جدا از فرش ها و زیراندازهای عشایری یكی از جالب ترین صنایع دستی عشایر این منطقه چنته است. این دستبافته آینه دانی است كه دختران جوان می بافند. از این چنته ها این روزها به عنوان كیف هم استفاده می كنند. در كنار عشایر ، از غذاهای متنوع هم می توانید بخورید. یادتان باشد عشایر چایی خوردن را خیلی دوست دارند.  همین طور كه با عشایر همراه می شوید می توانید از طبیعت زیبا و رنگارنگ پاییز این منطقه هم استفاده كنید. یكی از این مكان ها دشت زیبای « برم»  و تفرجگاه «میان كتل» است. اینجا بزرگ ترین دشت بلوط ایران و زیستگاه یكی از نادرترین گونه های جانوری فلات ما یعنی گوزن زرد ایرانی است. حیوانی كه با مراقبت های گسترده در این منطقه توانسته از انقراض نجات پیدا كند.  این دشت كه در فصل بهار  به ویژه اردیبهشت پر از شقایق های وحشی می شود، در پاییز هم از رنگ های خوشنواز زرد و سرخ و سبز بی نصیب نیست.  در دشت «برم» یادتان باشد كه به كاروانسرای « میان كتل» هم سری بزنید كه تنها كاروانسرای سنگی ایران است.  این كاروانسرا از كاروانسراهایی است كه به دستور شاه عباس ساخته شده و به همین خاطر بومی ها آن را به نام كاروانسرای شاه عباسی می شناسند. این كاروانسرا در دوران نادر كه بندر بوشهر به عنوان بندر اصلی رونق گرفته بود از مقرهای حاكمیت منطقه به شمار می رفت. کاروانسرا به صورت چهار ایوانی با حیاط مرکزی ساخته شده و در بخش شرقی و غربی آن، دو حجره بزرگ قرار دارد.

 

پریشان فارس

نمی شود تا كازرون رفت و دریاچه پریشان را ندید. دریاچه  منحصر به فرد و آب شیرین مركز كشور كه این روزها خبرهای خوبی از بهتر شدن حال آن منتشر می شود.این دریاچه محل زندگی نایاب ترین پرندگان آبزی ، فلامینگو ، اردك و پلیكان است كه  كیلومترها پرواز می كنند تا به پریشان یا به زبان محلی؛ «پیرشون» برسند و فصل سرد را بگذرانند. اگر فصل بهار به ویژه اردیبهشت و خرداد به سمت دریاچه پریشان بروید، میزان آب دریاچه در نقطه اوج خود خواهد بود و می توانید بازگشت پرندگان مهاجر را ببینید كه به سمت این منطقه می آیند.  در این كه این دریاچه چرا پریشان نام گرفته اتفاق نظری وجود ندارد، اما در كتاب های تاریخی به اسم های فامور و مور هم آمده است. یادتان باشد این دریاچه بین المللی و جزو مناطق حفاظت شده است. اكوسیستم این دریاچه تا قبل از دخالت انسان ها برای میلیون ها ثابت بود و 4 ماهی بومی به اسم های ماهی زردك، سرخه و پرك و مارماهی آب شیرین دارد. نوع خاصی از لاك پشت هم در این دریاچه زندگی می كند. البته در سال های اخیر چند ماهی مثل كپور هم ساكن پریشان شده اند.

در راه رسیدن به دریاچه هم می توانید سری به آتشكده ساسانی كازرون بزنید. آتشكده ای كه برخلاف سایر بناهای این منطقه بسیار ساده است و به نظر  به دوران بهرام گور می رسد. سراب اردشیر و تنگ تیكاب و چشمه ساسان هم از دیگر جاهای تفریحی كازرون است. البته چشمه ساسان كازرون نزدیك تنگ چوگان است .

در كازرون می توانید غذاهای ویژه این منطقه مثل كلم پلو را  نوش جان كنید، اما  از آن جایی كه دریاچه پریشان در نزدیكی كازرون  قرار گرفته غذاهای دریایی در این شهر طرفداران زیادی دارد. كازرونی ها یك نوع آش خوشمزه نذری به اسم هفت درده دارند. كالجوش كازرونی ها هم با ماست پخته می شود. برای خریدن  سوغات این شهر كه شامل نمد مالی ، سفالگری و گیوه دوزی است، سری به بازار قاجاری كازرون  بزنید؛ بازاری تاریخی كه در قلب این شهر قرار گرفته است. یكی از مهم ترین صنایع دستی كازرون پارچه های دستبافت است كه قبلا با پارچه های مصری برابری می كرد و نام شهر از آن گرفته شده است. با این كه حالا كمتر دستگاه پارچه بافی در شهر پیدا می شود، اما می توانید در این بازار پارچه های كازرونی را پیدا كنید.

 

مقصد آخر

نورآباد ممسنی

از كازرون كه بیرون آمدید ، به سمت آخرین مقصد این سفر حركت كنید؛ یعنی شهر نورآباد كه مركز شهر ممسنی است. شهری قدیمی كه در دوران معاصر از شهری كشاورزی به شهری نیمه صنعتی تبدیل شده است. ممسنی در تاریخ به نام«شولستان» معروف بود؛ یعنی شهر شول ها. «شول» از طوایفی بودند كه هزاران سال قبل در این منطقه ساكن شدند. ابن بطوطه سیاح مشهور مراكشی در راه رسیدن به كازرون در سال 730  از این منطقه رد شده و در سفرنامه اش نوشته:

« اطراف کازرون را بلادالشول گویند و امروز به شولستان معروف است.» این منطقه همزمان با قیام نادرشاه افشار توسط ایلات لر ممسنی فتح شد و آنها این منطقه را به نام ایل شان، ممسنی گذاشتند. ایل ممسنی یكی از قبایل اصلی لرهای بزرگ است كه بخش مهمی از آن ها در این منطقه زندگی می كنند. این ایل بزرگ در منطقه ممسنی و سیستان پراكنده است ، اما مركز استقرار آن شهر نورآباد است. شهر اصلی منطقه ممسنی، نورآباد، نام خود را از آتشكده نور گرفته كه در چند كیلومتری شهر قرار دارد. شاید برایتان جالب باشد كه بدانید نورآباد و ممسنی سه فصل بهار، زمستان و پاییز دارند. نورآباد ممسنی در تاریخ جایگاه ویژه ای دارد. نورآباد و ممسنی و شهرستان رستم كه بخش دیگری از این منطقه است، خاستگاه تمدن عیلام بوده اند. عیلامی ها این منطقه را انشان یا انزان می نامیدند كه در آن زمان تا خوزستان امروزی امتداد داشت.  حكومت عیلام میانه بخشی از قبایل مهاجر پارس  را كوچاند و در این منطقه اسكان داد. برخی مورخان معتقدند كه كوروش هم در این منطقه بزرگ شده است.  این منطقه  آخرین سنگر پارسیان دربرابر

تخت جمشید بود و آریوبرزن، سردار بزرگ ایران و سپاه او كه از مردم همین منطقه بودند، تا آخرین قطره خون از این منطقه پاسداری كردند و نگذاشتند سپاه اسكندر پیشروی كند. شهرستان ممسنی شامل چندین بخش است كه مهم ترین آن ها نورآباد و شهرستان رستم است. شهرستان رستم هم شامل دو بخش مركزی و سورناست كه این آخری، نام خود را از «سورنا» سردار دلاور ایرانی گرفته است. در قدمت شهر رستم همین بس كه غار «پوف» پیشینه ای 41 هزار ساله، در آن دارد و دست افزارهای سنگی در این غار پیدا شده است. باستان شناسان این غار را از قدیمی ترین مناطق مسكونی بین النهرین و ایران می دانند.

 

دیدنی های نورآباد

شهر رستم بخش تاریخی منطقه نورآباد است و با نام دو سردار بزرگ تاریخ ایران؛ یعنی سورنا و آریوبرزن گره خورده است. در شهرستان رستم تپه ای به نام سورنا ، سردار سپاه پیروز ایران در برابر كراسوس قرار دارد. این تپه كه بلندترین تپه تاریخی منطقه است به اعتقاد مردم محلی، جایی بوده كه سورنا در آن در مقابل كراسوس ایستاد و او را شكست داد. هرچند كه این نظر خیلی دقیق نیست.

در همین شهرستان رستم و در دامنه كوهی، آرامگاهی دخمه شكل  وجود دارد كه گفته می شود مدفن آریوبرزن است. براساس كتاب های تاریخی، آریو برزن بعد از شكست در جنگ «گوگمل» به این سمت آمد و در منطقه ممسنی سنگر گرفت و برای چند روز از تخت جمشید دفاع كرد و تا زمانی كه خودش و یارانش نمردند دست از مقاومت برنداشت. نكته جالب این جاست كه در این جنگ «یوتاب»، خواهر آریوبرزن هم فرماندهی بخشی از سپاه را  به دست گرفته بود. یوتاب و سربازانش با دلاوری جنگیدند اما در مقابل لشگر بزرگ اسكندر تاب نیاوردند و كشته شدند.

در ممسنی می توانید از محوطه باستانی «لیدما» هم دیدن كنید كه در دهستان تاریخی «فهلیان» یا «فهلیون» قرار گرفته است. بازمانده یكی از شهرهای باستانی كه در نوشته های تاریخی از آن یاد شده و در مسیر جاده شاهی داریوش تخت جمشید به شوش قرار داشت. بخشی از راه شاهی در این منطقه باقی مانده است. در این منطقه چندین كاخ متعلق به دوران هخامنشی قرار دارد كه یكی از آن ها به اسم «تل كاخداد» در روستای گچگران مانده است.  مكان دیدنی دیگر در این بخش ؛منطقه فهلیان است؛ منطقه ای كه آثار تمدنی 8000 ساله در آن كشف شده و آب و هوای مناسبی دارد.

 

بلندترین آبشار چشمه ای جهان

نورآباد ممسنی مانند كازرون و بقیه شهرهای این سفر، هم دیدنی های تاریخی دارد و هم دیدنی های طبیعی و هم خوراكی های خوشمزه و سوغاتی های به یاد ماندنی. اگر اهل طبیعت گردی هستید، حتما برنامه برای دیدن« تنگ بوان» یا «دره بوان» بگذارید؛ دره ای كه به اسم بهشت چهارگانه ایران معروف است.  این دره زیبا به علت بارش باران زیاد و دارا بودن مخزن آبی مناسب ، آبشارها و چشمه ساران زیادی را در خود جای داده است. در ضمن به آبشار مارگون هم سری بزنید؛ آبشار زیبایی در نزدیكی شهر سپیدان؛ مرز میان استان كهگیلویه و بویراحمد استان فارس. این آبشار  زیبا به خاطر تعداد چشمه ها و اندازه كوهی كه از آن سرچشمه می گیرد، بلندترین آبشار چشمه ای جهان است. بهار و پاییز با توجه به افزایش بارش یكی از بهترین فصل های سفر به منطقه مارگون و دیدن آبشار منحصر به فرد آن است. رودخانه برمشور، کوه شاه نشین، تنگ گجستان و چشم اندازهای زیبای روستای بردنگان، ، دشت الاکرمی، روستای امامزاده پیرشمس، منطقه جنگلی پیراشکفت و جنگل های زیبای بلوط از دیگر نقاط دیدنی منطقه ممسنی و اطراف آن به شمار می رود. پیدا شدن منابع نفتی در ممسنی چهره آن را كمی تغییر داده است. ساخته شدن چند واحد دانشگاهی در ممسنی، این شهر را به شهری دانشجویی مشهور كرده است.  شاید برایتان جالب باشد كه بدانید در ممسنی خرما، مركبات و برنج كشت می شود. برنج این منطقه عطر بسیار خوبی دارد. هندوانه نیز یكی دیگر از محصولات این شهر است. از آن جایی كه نورآباد ممسنی شهری عشایری است فرآورده های دامی اهمیت زیادی در آن دارند. حتما آش «كادره» و «شله ماشكی» این شهر را بخورید.  دست بافته های عشایر ممسنی شامل زیراندازهای سنتی و گلیم و جاجیم است كه  می توانید آن ها را به عنوان سوغات  به شهر خود ببرید. البته توصیه می كنیم از گیاهان سنتی و انواع شربت هایی كه در این شهر به دست می آیند هم غافل نشوید و سفرتان را با خاطره شیرین گل ها و طعم شربت های محلی به پایان ببرید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *